Trung Quốc cố giữ cân bằng giữa Iran và Mỹ

Thanh Phương, RFI, 15/04/2026

Trước khi Israel và Mỹ phát động cuộc chiến chống Iran vào cuối tháng 2, Trung Quốc mua hơn 80% lượng dầu mỏ xuất khẩu của Iran và cho tới nay, Bắc Kinh vẫn là đối tác thương mại lớn nhất của Tehran. Mặt khác, hơn phân nửa dầu nhập khẩu của Trung Quốc được vận chuyển bằng đường biển là đến từ khu vực Trung Đông. Do vậy, lệnh phong tỏa các hải cảng của Iran do tổng thống Mỹ Donald Trump ban hành và có hiệu lực từ ngày 13/04 tác động trực tiếp đến Trung Quốc.

Tổng thống Mỹ Donald Trump và chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sau cuộc gặp song phương tại sân bay quốc tế Gimhae, Busan, Hàn Quốc, ngày 30/10/2025. Reuters - Evelyn Hockstein

Ngay cả khi xung đột đã bắt đầu, một số tàu vẫn chở được hàng từ Iran đến Trung Quốc, vì Tehran cho phép các tàu buôn của họ đi qua gần bờ biển Iran. Cho nên Bắc Kinh đã có phản ứng khi Mỹ đe dọa của sẽ "tiêu diệt" bất kỳ tàu nào không tuân thủ lệnh phong tỏa. Thế nhưng, theo nhận định của nhật báo Pháp Le Monde, cũng như từ đầu cuộc chiến cho đến nay, Trung Quốc vẫn cố duy trì một sự cân bằng để không ảnh hưởng đến tương lai của quan hệ với cả Iran và Hoa Kỳ.

Khác với các nước phương Tây và các nước Vùng Vịnh, Bắc Kinh không trực tiếp đổ lỗi cho Iran về việc phong tỏa eo biển Hormuz ban đầu, mà cho rằng chính là cuộc tấn công của Israel và Mỹ buộc Tehran phải trả đũa như vậy. Nhưng mặt khác, Trung Quốc thận trọng không đề cập quá rõ ràng đến trách nhiệm hiển nhiên của tổng thống Mỹ trong khủng hoảng hiện nay, trong bối cảnh ông Donald Trump dự kiến ​đến thăm Bắc Kinh vào giữa tháng 5 tới. Hôm qua, phát ngôn viên bộ ngoại giao Trung Quốc cho rằng lệnh phong tỏa của Hoa Kỳ "sẽ chỉ làm trầm trọng thêm căng thẳng", xem đây là một "hành vi nguy hiểm và vô trách nhiệm".

Theo nhận định của Le Monde, cuộc chiến ở Iran và áp lực lên eo biển Hormuz gây tác động vừa có hại vừa có lợi cho Trung Quốc. Có hại là vì khủng hoảng này đang làm lung lay trật tự thế giới dựa trên hòa bình và thương mại, vốn đã góp phần vào sự trỗi dậy kinh tế của Trung Quốc và vẫn là nền tảng tăng trưởng của nước này, đồng thời đe dọa nguồn cung ứng năng lượng cho nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Có lợi là vì cuộc xung đột đặt Hoa Kỳ vào vị trí là tác nhân gây hỗn loạn và Trung Quốc là lực lượng ổn định. Với việc ban hành lệnh phong tỏa, giống như Tehran, Washington đang bị xem là mối đe dọa đối với tự do hàng hải, trong khi Bắc Kinh thường xuyên bị chỉ trích như vậy ở Biển Đông. Bên cạnh đó, Hoa Kỳ rõ ràng là đang bị sa lầy ở Trung Đông và đang sử dụng hết kho dự trữ đạn dược ở khu vực này thay vì tăng cường năng lực quân sự xung quanh Trung Quốc. 

Đối lập với thái độ bị xem là vô trách nhiệm của chính quyền Donald Trump, ngành ngoại giao Trung Quốc đang nhấn mạnh vai trò chủ động của Bắc Kinh, thể hiện qua 26 cuộc điện đàm giữa ngoại trưởng Vương Nghị với Iran, Israel, các quốc gia vùng Vịnh và Nga. Trước cuộc đàm phán giữa Hoa Kỳ và Iran tại Islamabad ngày 11/04, Bắc Kinh đã tiếp đón ông Ishaq Dar, ngoại trưởng của Pakistan, quốc gia có quan hệ rất thân thiết với Trung Quốc. Kết quả của cuộc gặp này là một kế hoạch năm điểm, bao gồm ngừng bắn ngay lập tức, từ bỏ đe dọa quân sự trong các cuộc đàm phán hòa bình và cam kết không tấn công vào các mục tiêu phi quân sự. Kế hoạch này cho đến nay vẫn chưa được thực hiện. Nhưng sau đó, theo các quan chức Iran được tờ New York Times trích dẫn, Bắc Kinh đã gây áp lực để buộc Tehran chấp nhận thỏa thuận ngừng bắn hai tuần với Mỹ. Chính tổng thống Trump ngày 07/04 cũng nói ông tin chắc Iran đã đến bàn đàm phán là nhờ vào Trung Quốc. 

Tuy nhiên, Trung Quốc cố gắng để không bị xem là có ảnh hưởng quá lớn đối với Iran, để tránh bị quy trách nhiệm về các hành động của Iran sau này. Câu hỏi đang được đặt ra là Trung Quốc sẵn sàng hỗ trợ Iran đến mức nào ? Sau nhiều tuần chiến tranh với Mỹ và Israel, Tehran dĩ nhiên là rất cần được bù đắp kho vũ khí đang cạn kiệt. Bắc Kinh đã từng cung cấp tên lửa hành trình cho Iran trong cuộc chiến chống Irak những năm 1980, nhưng tuyên bố đã tôn trọng lệnh cấm vận kể từ năm 2006. Kể từ đó, họ ưu tiên cung cấp cho Iran các các bộ phận riêng lẻ, bao gồm cả nhiên liệu đẩy tên lửa. Trong những ngày gần đây, truyền thông Mỹ nêu lên khả năng Trung Quốc có thể cung cấp cho Iran, thông qua các nước thứ ba, những tên lửa phòng không vác vai (MANPADS), nhưng Trung Quốc đã kịch liệt phủ nhận thông tin mà họ cho là "sai sự thật" này.

Thanh Phương

***************************

Trung Quốc đề cao quan hệ "quý giá" với Nga

Thanh Hà, RFI, 15/04/2026

Tiếp ngoại trưởng Nga Sergueï Lavrov sáng nay 15/04/2026 tại Bắc Kinh, chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đề cao mối quan hệ "quý giá" với Moskva. Ông Lavrov đến Bắc Kinh để chuẩn bị cho chuyến công du Trung Quốc của tổng thống Vladimir Putin, dự trù diễn ra trong nửa đầu năm nay. Nga đồng thời khẳng định sẵn sàng cung cấp năng lượng cho Trung Quốc và thế giới để thay thế các nguồn dầu của các nước Trung Đông.

Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị (Wang Yi) tiếp đồng nhiệm Nga Sergey Lavrov tại Bắc Kinh, Trung Quốc, ngày 15/04/2026. AP

Họp báo sau khi hội kiến lãnh đạo tối cao Trung Quốc Tập Cận Bình, ngoại trưởng Sergueï Lavrov quả quyết là "Nga có thể bù đắp sự thiếu hụt về dầu khí mà Trung Quốc cũng như các quốc gia khác trên thế giới đang phải đối mặt" do chiến tranh tại Trung Đông và eo biển Hormuz bị phong tỏa Lãnh đạo ngoại giao Nga nói thêm Moskva và Bắc Kinh "có đầy đủ các phương tiện cần thiết" để tránh phụ thuộc vào những xáo trộn trên thị trường năng lượng toàn cầu do Mỹ đang gây ra. Những xáo trộn đó làm suy giảm tăng trưởng của thế giới.

Tiếp ngoại trưởng Nga, chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình bày tỏ hài lòng về sự ổn định và chắc chắn trong quan hệ song phương, đặc biệt "quý giá" trong bối cảnh môi trường quốc tế đang trải qua "nhiều biến động và hỗn loạn". AP ghi nhận, ông Tập Cận Bình không đi sâu thêm vào chi tiết.

Đây là một tuần lễ làm việc dày đặc của lãnh đạo Trung Quốc. Nguyên thủ Trung Quốc đã lần lượt tiếp thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez, thái tử Các Tiểu Vương Quốc Ả rập Thống Nhất, Mohamed bin Zayed al Nahyan và lãnh đạo Việt Nam Tô Lâm.

Thanh Hà