ASEAN bất lực trước những cuộc xung đột ở Đông Nam Á

Thu Hằng, RFI, 24/12/2025

Đông Nam Á đang trở thành điểm nóng xung đột, dai dẳng như cuộc nội chiến ở Miến Điện, chưa thấy lối thoát như chiến sự giữa Thái Lan và Cam Bốt, hoặc có quy mô toàn cầu như các trung tâm lừa đảo trực tuyến. Trong tất cả những sự kiện này, vai trò của ASEAN rất mờ nhạt, thậm chí vắng bóng, do khối này phải tuân thủ hai nguyên tắc hoạt động : quyết định trên căn bản đồng thuận và không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau.

Các ngoại trưởng ASEAN họp ngày 22/12/2025 tại Kuala Lumpur, Malaysia, để thúc đẩy việc nối lại đàm phán ngừng bắn giữa Thái Lan và Cam Bốt. AP

Tổng cộng đã có 43 người chết, gần 1 triệu thường dân phải sơ tán vì giao tranh ở cả Thái Lan và Cam Bốt. Các vụ oanh kích của Thái Lan trong những ngày gần đây nhắm vào nhiều sòng bạc ở biên giới Cam Bốt cũng khiến những người bị bóc lột trong những trung tâm này "phải đối mặt với rủi ro mới", theo phát biểu đầy quan ngại của Cao ủy Nhân quyền Liên Hiệp Quốc Volker Turk.

Những sự kiện này chỉ là ví dụ mới nhất về tình trạng xung đột chưa được giải quyết ở Đông Nam Á.

Vì nguyên tắc "không can thiệp vào chính trị nội bộ" ?

Bốn năm sau cuộc đảo chính, sát hại hơn 800 thường dân từ tháng 2 đến tháng 6/2021, trấn áp đối lập, tập đoàn quân sự Miến Điện tổ chức tổng tuyển cử ngày 28/12 khẳng định là cho "người dân Miến Điện", chứ không phải cho bất kỳ định chế quốc tế nào.

Tuy nhiên, trước thảm cảnh nhân đạo này, ASEAN vẫn không có được tiếng nói, không thể ban hành bất kỳ biện pháp trừng phạt nào, ngoài việc bày tỏ "quan ngại sâu sắc", lên án, hoặc kêu gọi "kiềm chế tối đa". Những sự kiện trên "cho thấy rõ những hạn chế của cơ chế đa phương yếu kém như ASEAN và sự bất lực của các công cụ ngoại giao truyền thống trong bối cảnh bạo lực ngày càng phổ biến trong quan hệ quốc tế", theo nhận định của nhật báo Pháp Le Monde trong bài xã luận ngày 23/12.

ASEAN đành nhìn "thỏa thuận ngừng bắn", được chính Thái Lan ký với Cam Bốt ngày 26/10 bên lề thượng đỉnh ASEAN, bị Bangkok phủ nhận, bởi vì theo ngoại trưởng Thái Lan, quyết định đã được đưa ra "vội vã bởi vì Mỹ muốn được ký đúng thời điểm chuyến công du của tổng thống Trump". Bangkok áp đặt điều kiện đàm phán, một mực muốn tổ chức cuộc gặp với Cam Bốt trên lãnh thổ Thái Lan, tại một nơi không có giao tranh, và bác đề xuất của Phnom Penh "tổ chức cuộc họp tại một địa điểm an toàn và trung lập". Malaysia - nước chủ tịch luân phiên ASEAN - chỉ yếu ớt đề xuất tổ chức ở Kuala Lumpur.

Luật của kẻ mạnh lấn át luật pháp quốc tế

Cuộc xung đột ở biên giới còn kéo dài, đặc biệt là được khuấy động bằng "tinh thần dân tộc", thì còn có lợi cho thủ tướng lâm thời Thái Lan, ít nhất là cho đến kỳ bầu cử lập pháp ngày 08/02/2026, trong bối cảnh đảng của ông Anutin Charnvirakul hiện chiếm thiểu số ở Quốc Hội.

Chính "chủ nghĩa dân tộc" là "chất độc trong cuộc xung đột Thái Lan và Cam Bốt" hiện nay, theo nhận định của Le Monde, bởi vì chính quyền Phnom Penh là bên khơi mào cho cuộc xung đột âm ỉ này, bắt nguồn từ những tranh chấp lãnh thổ, đặc biệt là xung quanh ngôi đền cổ Preah Vihear, mà Tòa án Công lý Quốc tế xác nhận năm 1962 là thuộc chủ quyền của Cam Bốt. Tuy nhiên, Thái Lan chưa bao giờ công nhận phán quyết trên và như vậy phủ nhận vai trò của các định chế quốc tế.

Trong mọi trường hợp, "bất lực" là cụm từ thường xuyên được sử dụng để nói về vai trò của ASEAN. Cho dù "không can thiệp vào chuyện nội bộ của các nước thành viên" nhưng ASEAN cũng đã không thể tạo nên sự khác biệt vì lợi ích của người dân, theo đánh giá của trang mạng Pháp ngữ Gravoche Thailande. Hiệp hội, hiện có 11 nước thành viên, tập trung vào phát triển kinh tế, chỉ là một diễn đàn, một cầu nối, nơi các chính phủ có thể trao đổi thông tin. Câu hỏi đặt ra hiện nay là liệu cách hoạt động này còn phù hợp trong bối cảnh chủ nghĩa dân tộc lên cao và việc áp đặt sức mạnh đang quay trở lại trong quan hệ quốc tế ?

Thu Hằng

*****************************

Thái Lan và Campuchia đàm phán ngày thứ hai, vẫn tiếp tục tấn công nhau

BBC, 25/12/2025

Campuchia và Thái Lan đã bước sang ngày đàm phán thứ hai vào hôm 25/12. Cùng ngày, quân đội hai bên đưa ra thông cáo cáo buộc đối phương tiếp tục nã pháo vào lãnh thổ của mình.

Một cuộc tuần hành kêu gọi hòa bình ở Campuchia vào ngày 24/12

Cuộc họp của Ban Thư ký Ủy ban Biên giới Chung Campuchia – Thái Lan (GBC) được tổ chức nhằm chuẩn bị cho Phiên họp Đặc biệt lần thứ ba của Ủy ban Biên giới Chung Campuchia – Thái Lan, dự kiến diễn ra vào ngày 27/12/2025.

Cuộc đàm phán hôm 25/12 sẽ "tiếp tục thảo luận sâu hơn nhằm thúc đẩy chấm dứt xung đột, tìm kiếm giải pháp khôi phục ổn định giữa hai nước và đưa mọi thứ trở lại trạng thái bình thường", theo Trung tướng Maly Socheata, người phát ngôn Bộ Quốc phòng Campuchia nêu trong một thông cáo chính thức được công bố vào sáng cùng ngày.

Trong khi đó, quân đội hai nước vẫn tiếp tục cáo buộc lẫn nhau.

Theo báo Khmer Times thân chính quyền Campuchia dẫn thông tin từ Bộ Quốc phòng Campuchia rằng mặc dù cuộc họp của Ban Thư ký Ủy ban Biên giới Chung Campuchia – Thái Lan (GBC) đã bắt đầu từ ngày 24/12, nhưng các mối đe dọa và hành động xâm lược của quân đội Thái Lan nhằm vào chủ quyền lãnh thổ Campuchia vẫn tiếp diễn.

Báo này dẫn lời bà Socheata, rằng tính đến sáng 25/12/2025, quân đội Thái Lan vẫn tiếp tục pháo kích vào lãnh thổ Campuchia tại một số khu vực, trong khi một số khu vực khác tạm thời yên tĩnh.

Bà nhấn mạnh rằng các lực lượng Campuchia đang chiến đấu quyết liệt, đáp trả các hành động của Thái Lan, đồng thời tiếp tục theo dõi chặt chẽ, nâng cao cảnh giác để thực hiện đầy đủ nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền của Campuchia.

Bà khẳng định Thái Lan sử dụng xe tăng bắn phá, tàn phá nhà cửa của người dân Campuchia theo cách "vô nhân đạo và tàn bạo".

Hôm 24/12, Quốc phòng Campuchia cáo buộc Thái Lan sử dụng máy bay chiến đấu thả bom xuống tỉnh biên giới Banteay Meanchey, mô tả hành động này là "tàn bạo" và không phân biệt mục tiêu.

Tính tới 18 giờ ngày 24/12, cuộc xung đột lần này đã khiến ít nhất 30 dân thường Campuchia đã thiệt mạng và 87 người khác bị thương, theo số liệu do Bộ Nội vụ Campuchia công bố.

Tương tự, vào sáng 25/12, phía Thái Lan lên án Campuchia đã bắn 40 quả rocket BM-21 vào khu vực Ban Khlong Phaeng thuộc huyện Ta Phraya, tỉnh Sa Kaeo và gây thiệt hại nghiêm trọng đối với các ngôi nhà không liên quan đến hoạt động quân sự.

Ngoài ra, quân đội Thái Lan cho biết đợt pháo kích cũng làm hư hại các công trình hạ tầng công cộng, đất canh tác nông nghiệp và các tuyến đường trong làng và cho rằng hành động này cho thấy Campuchia không có ý định chấm dứt xung đột.

Quân khu 1 nhấn mạnh rằng vụ tấn công cho thấy Campuchia đã cố tình vi phạm các nguyên tắc về nhân quyền và luật nhân đạo quốc tế, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính mạng và tài sản của những thường dân vô tội.

Tính tới ngày 24/12, ít nhất 65 người, bao gồm dân thường và binh sĩ Thái Lan, đã thiệt mạng, theo quân đội

Trước thềm các cuộc đàm phán bắt đầu vào ngày 24/12, Thái Lan và Campuchia vẫn tiếp tục đụng độ, với giao tranh xảy ra tại nhiều điểm từ đầu tháng 12, trải dài từ các khu rừng gần Lào cho tới các tỉnh ven Vịnh Thái Lan.

Một người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết Washington quan ngại trước tình trạng giao tranh và thương vong tiếp diễn dọc biên giới Campuchia – Thái Lan, đồng thời cho biết Tổng thống Trump và Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio vẫn duy trì liên lạc với các đối tác Campuchia, Thái Lan và Malaysia để truyền đạt mối quan ngại này.

"Chúng tôi mạnh mẽ kêu gọi chấm dứt ngay lập tức các hành động thù địch, bảo vệ dân thường, và yêu cầu cả hai bên thực thi đầy đủ lệnh ngừng bắn cũng như các biện pháp giảm leo thang khác được nêu trong Thỏa thuận Hòa bình Kuala Lumpur ngày 26/10". người phát ngôn nói với Reuters trong một tuyên bố gửi qua email.

Một đặc phái viên cấp cao của Trung Quốc tại khu vực cũng đã nhấn mạnh ưu tiên hàng đầu hiện nay đối với Thái Lan và Campuchia là phải đạt được thỏa thuận ngừng bắn, chấm dứt giao tranh càng sớm càng tốt để nối lại đối thoại và giải quyết các tranh chấp biên giới một cách hòa bình, theo Reuters.

Nhận xét về vai trò của Trung Quốc, Tiến sĩ Zi Yang, Nghiên cứu viên liên kết tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam (RSIS), thuộc Đại học Công nghệ Nanyang (NTU), Singapore cho rằng Trung Quốc không những có lợi ích kinh tế và ngoại giao với Campuchia và Thái Lan, mà còn cần cạnh tranh với những nỗ lực hòa giải của Mỹ và tăng cường ảnh hưởng tại Đông Nam, đặc biệt trong bối cảnh ông Trump đã làm trung gian một thỏa thuận hòa bình giữa hai quốc gia Đông Nam Á, theo bài viết ngày 17/12 trên trang The Diplomat.

"Bắc Kinh từ lâu coi Đông Nam Á là 'sân sau' của mình. Bên cạnh việc là đối tác thương mại hàng đầu của các nước ASEAN, Trung Quốc ngày càng hướng tới việc củng cố vai trò trong các vấn đề an ninh khu vực, bao gồm cả giải quyết xung đột.

"Thành công trong lĩnh vực ngoại giao này sẽ nâng cao vị thế khu vực của Trung Quốc và củng cố hình ảnh của nước này như một nhân tố quan trọng về an ninh tại Đông Nam Á". ông nhận định.

Chiến lược của hai bên

Về thế trận của cuộc xung đột, Tiến sĩ Zi Yang cho rằng trong bối cảnh thua kém về quân lực, mục tiêu thực tế của quân đội Campuchia là giữ vững các tuyến phòng thủ hiện có và tìm kiếm cơ hội phản công để gây tổn thất cho lực lượng Thái Lan.

Ông cũng lưu ý rằng mặc dù Campuchia sở hữu dàn phóng rocket PHL-03 có tầm bắn 130km do Trung Quốc sản xuất - một mối đe dọa thực chất đối với người Thái, phía quân đội Thái Lan đã cảnh báo rằng việc triển khai vũ khí này sẽ dẫn đến một sự đáp trả khốc liệt.

Trong khi đó, vị tiến sĩ này cho rằng Thái Lan có thể muốn chiếm giữ các địa hình chiến lược dọc biên giới, hoặc thậm chí tạo ra các vùng đệm nhằm bảo vệ lãnh thổ Thái Lan trước nguy cơ đối đầu quân sự trong tương lai, bên cạnh việc gây thiệt hại nặng nề cho quân đội Campuchia.

Nguồn : BBC, 25/12/2025

*****************************

Cam Bốt cáo buộc Thái Lan "tăng cường không kích" trong lúc đàm phán biên giới

Anh Vũ, RFI, 26/12/2025

Ngày 26/12/2025, Cam Bốt tố cáo Thái Lan đã "gia tăng các cuộc không kích" vào tỉnh Banteay Meanchey (tây bắc), giữa lúc hai nước đang đàm phán nhằm chấm dứt xung đột biên giới.

Quân đội Thái Lan bắn pháo vào Cam Bốt. Ảnh chụp từ phía tỉnh Surin, Thái Lan, ngày 16/12/2025. AP - Wason Wanchakorn

AFP trích dẫn thông cáo của bộ Quốc Phòng Cam Bốt cho biết, "từ 6 giờ 08 đến 7 giờ 15, quân đội Thái Lan đã triển khai chiến đấu cơ F-16, thả ít nhất 40 quả bom xuống khu vực làng Chok Chey".

Cùng ngày, truyền thông Thái Lan cho biết quân đội Cam Bốt đã ồ ạt tấn công trong đêm dọc biên giới tỉnh Sa Kaeo, khiến nhiều ngôi nhà bị hư hại.

Theo chính quyền Phnom Penh, từ hôm thứ Tư (24/12) hai nước bắt đầu tiến hành các cuộc đàm phán trong bốn ngày nhằm chấm dứt xung đột biên giới. Trên mạng Facebook hôm nay, thủ tướng Cam Bốt Hun Manet cho biết ông đã điện đàm với ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio về các biện pháp thiết lập lệnh ngừng bắn dọc biên giới.

Vào lúc giao tranh vẫn tiếp diễn trong khi hai nước đang đàm phán, quân đội Thái Lan đang bị chỉ trích dữ dội, kể cả ở Ấn Độ vì phá dỡ một công trình thờ tự linh thiêng của đạo Hindu ( Ấn Độ giáo ) tại khu vực biên giới tranh chấp.

Thông tín viên RFI Valentin Cebron tại Bangkok cho biết chi tiết :

Một chiếc máy xúc của quân đội Thái Lan đã kéo đổ một bức tượng thần Hindu, do Cam Bốt dựng trên vùng lãnh thổ đang tranh chấp. Các binh sĩ reo hò khi công trình linh thiêng này đổ sụp.

Cảnh tượng này, được quay phim và lan truyền rộng rãi trên mạng xã hội, đã gây ra làn sóng phẫn nộ ở Cam Bốt và cả ở Ấn Độ, quốc gia có đa số dân theo đạo Hindu.

Vụ việc còn khiến chính quyền New Delhi phải lên tiếng, theo truyền hình Nhà nước Ấn Độ: "Cho dù có tranh chấp lãnh thổ, những hành động bất kính như vậy xúc phạm tình cảm của các tín đồ trên toàn thế giới và lẽ ra không được xảy ra".

Bộ Ngoại Giao Ấn Độ cũng kêu gọi hai bên nối lại đối thoại và thiết lập hòa bình.

Tuy nhiên, thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul lại giảm nhẹ tranh cãi, khẳng định không hề có ý định thiếu tôn trọng ở đây. Ông nói :

"Một bức tượng bị phá không thể so sánh với những cái chân mà binh sĩ chúng ta đã mất, cũng không phải là một hành động báng bổ. Tôi sẽ không bao giờ so sánh như vậy".

Về phần mình, quân đội Thái Lan giải thích việc phá bỏ công trình tôn giáo nói trên là để "khôi phục quyền kiểm soát chủ quyền". Trong khi đó, Cam Bốt khẳng định bức tượng nằm trên lãnh thổ của họ, cách biên giới hơn 100 mét.

Anh Vũ

Nguồn : RFI, 26/12/2025