Chính phủ Việt Nam đã trình Quốc Hội đề nghị "giảm 30% thuế thu nhập cá nhân và thuế thu nhập doanh nghiệp trong hai năm 2026-2027 cho hộ, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp có doanh thu đến 10 tỷ đồng/năm". Đồng thời thúc Quốc Hội phê chuẩn đề nghị này theo "trình tự rút gọn tại kỳ họp bất thường".

Một cửa tiệm buôn bán nhỏ trên phố Hà Nội, Tháng Năm, 2026. (Hình minh họa Nhac Nguyen/AFP via Getty Images)

Theo thuyết minh của chính phủ thì đó là phần bổ sung cho chính sách miễn thuế đã áp dụng từ đầu năm 2026 cho hộ, cá nhân kinh doanh có doanh thu dưới 1 tỷ đồng và mức độ sụt giảm ngân sách do tha miễn chỉ khoảng 3.191 tỷ đồng trong năm 2026 và 3.510 tỷ đồng trong năm 2027, tổng cộng sẽ chỉ khoảng 6.700 tỷ đồng. Nhìn chung, không đáng kể nhưng tại sao lại tha miễn ?

***

Nếu chịu khó đọc Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) thực hiện và công bố hồi giữa Tháng Năm vừa qua hẳn sẽ thấy, doanh nghiệp Việt Nam gặp bế tắc ở đủ mọi phương diện : 60,2% gặp khó khăn trong việc tìm khách hàng và đầu ra. 75,5% khó tiếp cận vốn vay, phần lớn bị yêu cầu có tài sản thế chấp.

Ở khu vực hộ kinh doanh (nuôi sống khoảng 6.1 triệu gia đình và 10 triệu lao động, với 96,7% gia đình mà sinh kế phụ thuộc hủ yếu vào mô hình này) có tới 81,5% hộ bị giảm doanh thu, 73,7% chỉ "lãi ít", chỉ 1,9% đạt mức "lãi như kỳ vọng", chỉ 1,8% có ý định mở rộng quy mô trong hai năm tới. Đó là những con số cho thấy khu vực này đang co lại để tồn tại, không mơ đến tăng trưởng.

Đem những dữ liệu vừa dẫn đặt bên cạnh các dữ liệu về thành quả thu ngân sách tự nhiên sẽ thấy vấn đề. Năm 2025, tổng thu ngân sách đạt khoảng 2,65 triệu tỷ đồng, vượt dự toán gần 35% và tương đương 20,7% GDP, mức kỷ lục theo công bố của Bộ Tài chính. Sang năm 2026, dù chính phủ đã miễn, giảm, gia hạn thuế phí với quy mô hỗ trợ trên 90 ngàn tỷ đồng nhưng chỉ trong nửa đầu năm thu ngân sách tiếp tục đạt 1.834,6 ngàn tỷ đồng, bằng 72,5% dự toán cả năm và tăng 16% so với cùng kỳ.

Chỉ có một cách để thu ngân sách vượt dự toán, lập kỷ lục khi sản xuất, kinh doanh bế tắc là tận thu và được diễn dịch là hiệu quả từ siết chặt quản lý thuế. Dẫu biên lợi nhuận mỏng đi, doanh nghiệp vẫn phải đóng góp nhiều hơn vì quản lý khắc nghiệt hơn. Với hộ kinh doanh, gánh nặng còn đến từ chi phí tuân thủ.

Theo VCCI, 71,2% hộ gặp khó khi thu thập thông tin khách hàng để xuất hóa đơn điện tử, 67,6% gặp khó khi hạch toán chi phí được trừ, hơn 90% ngại chuyển thành doanh nghiệp vì lo thủ tục thuế, kế toán, bảo hiểm xã hội và nguy cơ bị thanh, kiểm tra nhiều hơn.

Đề xuất giảm 30% thuế thu nhập cá nhân và thuế thu nhập doanh nghiệp trong hai năm 2026-2027 của chính phủ không phải là "khoan sức dân", sở dĩ chính phủ thúc giục Quốc hội nhanh chóng đáp ứng đề nghị vì nếu tiếp tục tối đa hóa số thu bằng cách tiếp tục vắt không khoan nhượng, doanh giới sẽ kiệt sức, nguồn thu không còn bền vững.

***

Giảm thuế cho hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ là chuyện phải làm khi khu vực tư nhân đang kiệt sức. Nếu thu ngân sách tiếp tục tăng nhờ siết chặt quản lý thuế trong khi sức cầu thị trường, khả năng tiếp cận vốn và tính dự đoán được của chính sách không cải thiện tương ứng, nghịch lý ngân sách dồi dào, doanh giới èo uột vẫn còn cho tới ngày "chết chum".

Cứ dõi theo chiều dài chính sách thuế của Việt Nam sẽ nhận ra, chính quyền chưa bao giờ tự giác, chủ động "khoan sức dân" nên sẽ vắt đến khi mọi thứ đã kiệt, đã chạm giới hạn. Đề nghị giảm 30% thuế chỉ đến sau khi 81.5% hộ kinh doanh đã báo giảm doanh thu, gần như toàn bộ khối doanh nghiệp nhỏ đã muốn buông xuôi. Nhìn một cách tổng quát, chính sách chưa bao giờ vượt lên, đi trước để phòng ngừa khủng hoảng mà luôn là phản ứng nhằm đối phó với những triệu chứng đã trở nên quá rõ ràng và không thể phớt lờ.

6.700 tỷ đồng được tha miễn chỉ khoảng 0,3% tổng thu ngân sách năm 2025, khó có thể là liều thuốc giúp cơ thể đã suy kiệt hồi phục. Nếu không giải quyết gốc rễ: Chi phí tuân thủ hóa đơn điện tử, rào cản tiếp cận vốn, mãi lực, đặc biệt là niềm tin thì khó mà thuyết phục dân chúng chịu làm ăn, đầu tư trên xứ sở của mình.

Khi chỉ 1,8% hộ kinh doanh muốn mở rộng quy mô sản xuất kinh doanh, đó không đơn thuần là số liệu thống kê, đó là cảnh báo, rằng những người buôn bán nhỏ đang đinh ninh, làm ăn nếu khá lên một chút sẽ bị siết thêm một chút, co lại mới lành !

Nếu thực sự muốn "nuôi dưỡng nguồn thu" điều cần làm không chỉ là tha miễn nhằm hạ nhiệt trong ngắn hạn mà phải đảo ngược triết lý điều hành, xem sự sống còn của khu vực tư nhân là mục tiêu, chứ không phải chỉ là phương tiện để đạt chỉ tiêu thu ngân sách. Nếu không, theo sau những "vượt dự toán", "lập kỷ lục" sẽ là chuỗi hàng quán đóng cửa, chủ các cơ sở sản xuất kinh doanh sẽ hoạt động theo kiểu "làm qua ngày, chờ qua đời" và sẽ đến lúc chẳng có dư địa để tận thu vì không còn gì để vắt nữa.

Trân Văn

Nguồn : Người Việt, 27/08/2026