Việt Nam 'muốn có chaebol' : Bước đi hợp lý hay tiềm ẩn rủi ro ?

BBC, 13/08/2026

"Tập đoàn công nghiệp trong nước với hệ sinh thái đa ngành và tiềm lực lớn như Vingroup đang trở thành hình mẫu mà Hà Nội kỳ vọng sẽ thúc đẩy làn sóng tăng trưởng tiếp theo".

Tham vọng của Việt Nam trong việc xây dựng các doanh nghiệp hàng đầu trong nước diễn ra sau nhiều năm tăng trưởng nhanh chóng nhờ dòng vốn đầu tư nước ngoài © Linh Pham/FT

Đây là đánh giá của tờ Financial Times trong bài viết ngày 11/8 về việc Việt Nam đang muốn hình thành các "chaebol" – tập đoàn quốc gia như ở Hàn Quốc – liên quan tới việc Vingroup được trao hợp đồng dự án đường sắt cao tốc Hà Nội - Quảng Ninh.

Dự án có chiều dài 120km này, với tổng vốn đầu tư 5,4 tỷ USD, giúp rút ngắn thời gian đi từ Hà Nội - Quảng Ninh chỉ còn 23 phút.

Bài viết trên tờ báo tài chính có trụ sở ở Anh cho rằng những hợp đồng như vậy được trao cho các doanh nghiệp nhà nước và việc Vingroup trúng thầu đánh dấu một sự thay đổi chính sách.

Việc Việt Nam muốn phát triển các "chaebol" đã được nhiều nhà quan sát đề cập tới sau khi Đảng cộng sản Việt Nam ban hành Nghị quyết 68, coi kinh tế tư nhân là "một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia".

Nghị quyết đó yêu cầu đến năm 2030 có ít nhất 20 tập đoàn và doanh nghiệp tư nhân lớn có năng lực cạnh tranh trong khu vực và quốc tế.

Chaebol được đánh giá đóng vai trò quan trọng, thậm chí then chốt, trong quá trình công nghiệp hóa thần tốc của Hàn Quốc từ những năm 1960, trở thành động lực chính thúc đẩy xuất khẩu, đầu tư và tăng trưởng kinh tế.

Kể từ khi nghị quyết này được ban hành, Vingroup đã được giao dự án đường sắt tốc độ cao là tuyến Hà Nội - Quảng Ninh và metro Bến Thành - Cần Giờ.

Financial Times nêu rằng một số tập đoàn khác như Trường Hải (Thaco), Hòa Phát và FPT cũng được cho là những ứng viên tiềm năng khác cho vai trò chaebol của Việt Nam.

Hướng đi có hợp lý ?

Theo Nghị quyết 68, khu vực kinh tế tư nhân sẽ được tạo điều kiện thuận lợi này trong những dự án lớn, đồng thời tạo điều kiện để họ tiếp cận vốn, đất đai, nhân lực.

"Tôi nghĩ bước tiến tích cực đầu tiên là Nghị quyết 68 dường như đã củng cố niềm tin của khu vực tư nhân để bắt đầu đầu tư vào những tài sản dài hạn, chẳng hạn như cơ sở hạ tầng", ông Nguyễn Bá Hùng thuộc Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) nhận định với Financial Times, đồng thời cho rằng nghị quyết là sự thừa nhận rõ ràng rằng năng lực của các doanh nghiệp trong nước còn cách rất xa tham vọng và nhu cầu của nền kinh tế.

Trong nhiều năm qua, kinh tế Việt Nam phát triển chủ yếu dựa vào đầu tư nước ngoài (FDI), vốn tìm kiếm nguồn nhân công giá rẻ và các ưu đãi về đất đai cũng như chính sách thuế.

Trong nhiều năm, FDI luôn chiếm một khối lượng lớn trong xuất khẩu của Việt Nam.

Năm 2025, trong khoảng 475 tỷ USD xuất khẩu, khối FDI chiếm hơn 77%.

7 tháng đầu năm 2026, Việt Nam xuất khẩu lượng hàng hóa trị giá gần 320 tỷ USD. Các nhà đầu tư nước ngoài tiếp tục chiếm áp đảo, với hơn 255 tỷ USD, tương đương 81%.

Thế thượng phong của giới đầu tư FDI đã khiến cho ban lãnh đạo Việt Nam, đặc biệt dưới thời ông Tô Lâm làm tổng bí thư, muốn thay đổi.

Ông Tô Lâm là người đứng đầu Ban chỉ đạo cải cách thể chế của Đảng cộng sản, vốn được xác định là một là "điểm nghẽn của điểm nghẽn".

Theo Ngân hàng Thế giới, từ năm 2025 đến tháng 4/2026, Việt Nam đã ban hành hơn 86 luật và 300 nghị định nhằm tinh giản bộ máy hành chính và loại bỏ những rào cản pháp lý.

Điều đó được coi là một nỗ lực của Việt Nam "nhằm giải quyết những điểm yếu mang tính cơ cấu tồn tại lâu dài trong nền kinh tế Việt Nam", theo ông Jian Xin Heng, chuyên gia phân tích cấp cao về rủi ro quốc gia tại BMI, một đơn vị của Fitch Solutions.

Một trong những điểm yếu mà ông đề cập đến trên tờ Financial Times là vai trò quá lớn của khu vực công trong việc tạo ra hoạt động kinh tế.

'Công bằng hơn' và rủi ro ưu ái

"Nghị quyết mới được thiết kế nhằm tạo ra một sân chơi bình đẳng hơn cho các doanh nghiệp tư nhân trong nước, cho phép họ cạnh tranh hiệu quả hơn với các doanh nghiệp nước ngoài và doanh nghiệp nhà nước", ông Tyler Nguyen, chiến lược gia trưởng về thị trường tại Công ty Chứng khoán HSC, nhận định về Nghị định 68.

Dù vậy, kinh tế nhà nước vẫn nắm giữ vai trò chủ đạo, theo Hiến pháp, và Nghị quyết 79 được ban hành sau Nghị quyết 68.

Mới đây, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã đăng ký với Bộ Tài chính về mục tiêu lọt vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới, nhằm thực hiện Nghị quyết 79.

Doanh thu của EVN - tập đoàn nắm giữ độc quyền hệ thống điện của Việt Nam - năm 2025 đạt 24,6 tỷ USD và đặt mục tiêu sẽ vượt 32 tỷ USD vào năm 2030 để lọt vào danh sách 500 này.

Hiện tại, Việt Nam có 19 tập đoàn kinh tế và tổng công ty nhà nước quy mô lớn giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế.

Trong khi đó, trong gần một triệu doanh nghiệp tư nhân, phần lớn vẫn là vừa và nhỏ, và siêu nhỏ. Tập đoàn tư nhân lớn nhất hiện tại là Vingroup của ông Phạm Nhật Vượng, tỷ phú giàu nhất Việt Nam.

Việc ra Nghị quyết 68 đưa "kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất", trong khi Nghị quyết 79 vẫn tái khẳng định vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, theo nhận định của Giáo sư Adam Fforde, Đại học Victoria, Úc, với BBC News Tiếng Việt là có nội dung mâu thuẫn.

Chuyên gia này cảnh báo nguy cơ mất cân bằng, mất kiểm soát nếu một tập đoàn chủ chốt trở nên quá mạnh, có khả năng thao túng hệ thống.

19 tập đoàn, tổng công ty nhà nước được hình thành nhằm tạo ra những "quả đấm thép", từ Vinashin về đóng tàu, Vinalines về vận tải biển, PVN về dầu khí, Vietel về viễn thông, TKV về than, khoáng sản... đã được hưởng rất nhiều ưu đãi về tiếp cận tài nguyên hay tín dụng.

Nhưng hàng loạt tập đoàn kinh tế nhà nước đã vướng vào các đại án tham nhũng, làm ăn thua lỗ, gây thất thoát ngân sách như Vinashin, Vinaline, Vinachem...

Sau Nghị quyết 68, Chính phủ Việt Nam cũng đề ra chính sách "giao việc lớn" cho công ty tư nhân về các dự án hạ tầng quan trọng.

Điều đó, cũng khiến cho một số chuyên gia đang có lo lắng tương tự về khu vực tư nhân.

Theo ông Jian Xin Heng, các khoản trợ cấp và hỗ trợ của chính phủ được phân bổ vào những ngành không phù hợp, nguồn lực công có thể bị lãng phí, trong khi ông Nguyễn Bá Hùng cho rằng việc có một vài tập đoàn đầu tàu để dẫn đường là hợp lý.

"Nhưng đồng thời, họ có thể hình thành thế độc quyền tự nhiên trên thị trường trong nước, và khi đó việc lan tỏa lợi ích sang các doanh nghiệp nhỏ hơn có thể trở nên khó khăn", ông nói thêm.

Đầu năm nay, Tiến sĩ Thaveeporn Vasavakul, chuyên gia về Đông Nam Á và Việt Nam tại GoSFI (Mỹ), nói với BBC News Tiếng Việt rằng dù Nghị quyết 68 là bước tiến tích cực, Việt Nam cần làm rõ liệu sẽ tạo môi trường kinh doanh bình đẳng hay tập trung hỗ trợ một số doanh nghiệp mũi nhọn.

Trước đó vào tháng 11/2025, Reuters có bài viết cho biết nhiều nhà đầu tư ủng hộ chủ trương thúc đẩy khu vực tư nhân, nhưng lo ngại về tính minh bạch và sự thiên vị trong đấu thầu.

Năm chuyên gia tư vấn, một lãnh đạo doanh nghiệp và hai nhà kinh tế, đều đề nghị ẩn danh khi bày tỏ những quan ngại tương tự.

Một luật sư cho rằng các chính sách thời điểm đó dường như đang ưu tiên một số nhà đầu tư trong nước có tiềm lực tài chính mạnh, dù đây có thể chỉ là hiện tượng tạm thời.

Trong khi đó, các doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn gặp khó khăn về tiếp cận vốn, nguồn lực, kỹ năng chuyên môn và tư duy dài hạn.

Theo giáo sư Trần Văn Thọ, Đại học Waseda (Nhật Bản), cho rằng để duy trì tăng trưởng hai con số trong thập niên tới, Việt Nam cần thúc đẩy doanh nghiệp lớn mạnh hơn, trong đó phát triển SME thành doanh nghiệp lớn và hộ kinh doanh thành SME.

Nguồn : BBC, 13/08/2026

*******************************

Dàn thái tử "chaebol" Việt đồng loạt lên ghế nóng : Vì sao các tỷ phú Việt Nam nhường ghế cho thế hệ F2 ?

Battlecry, 30/05/2026

Chỉ trong một thời gian ngắn, thượng tầng của hàng loạt định chế tư nhân lớn nhất Việt Nam đồng loạt rúng động bởi một cơn địa chấn mang tên: Đổi ngôi! Không hẹn mà gặp, những "đại bàng" như VinFast, Novaland, hay Cơ điện lạnh (REE), Đầu tư Thương mại TNG đều đồng loạt phát đi thông điệp thay tướng. Những tỷ phú, những nhà sáng lập lừng lẫy ở độ tuổi lục tuần, thất tuần bắt đầu lùi lại phía sau, nhường chiếc ghế Chủ tịch và Tổng Giám đốc quyền lực cho thế hệ F2.

Nguồn : Battlecry, 30/05/2026