Việt Nam xây đài tưởng niệm lính Triều Tiên trong Chiến tranh Việt Nam, vì sao ?

BBC, 06/08/2026

Việt Nam sẽ xây dựng một đài tưởng niệm các binh sĩ Triều Tiên thiệt mạng khi chiến đấu tại Việt Nam, một sự thừa nhận công khai hiếm hoi về vai trò của Triều Tiên trong Chiến tranh Việt Nam.

Khu tưởng niệm phi công Cộng hòa dân chủ nhân dân Triều Tiên hi sinh tại Việt Nam

Bên cạnh việc xây tượng đài, chính quyền cũng sẽ tu bổ lại Nghĩa trang liệt sĩ Triều Tiên tại tỉnh Bắc Ninh dù hài cốt của binh lính thiệt mạng đã được chuyển về nước.

Hôm 3/8, một cuộc họp bàn về vấn đề này đã được tổ chức, với sự tham dự của Thượng tướng Nguyễn Trường Thắng - Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, cùng Đại sứ Triều Tiên tại Việt Nam Ri Sung-guk, và Tùy viên Quốc phòng Triều Tiên tại Việt Nam, Thượng tá Choe Kwang-il.

Theo báo Quân đội Nhân dân, Tướng Thắng khẳng định Việt Nam "luôn trân trọng, ghi nhớ sự giúp đỡ hiệu quả của Triều Tiên cùng sự hy sinh của các liệt sĩ Triều Tiên trong công cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc trước đây".

Cử chỉ này được Đại sứ Triều Tiên Ri Sung-guk đánh giá cao, và rằng quan hệ hai nước đang đi đúng định hướng của lãnh đạo cấp cao hai nước.

Triều Tiên là một trong những quốc gia thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đầu tiên, tuy nhiên các thông tin về binh lính nước này trực tiếp tham gia Chiến tranh Việt Nam vẫn ít được biết đến.

Phải đến năm 2000, 25 năm sau ngày Chiến tranh Việt Nam kết thúc, Bình Nhưỡng và Hà Nội mới lần đầu tiên xác - rằng phi công Bắc Hàn đã tham chiến chống các đợt oanh kích của Không quân Hoa Kỳ tại miền Bắc Việt Nam.

Lính Triều Tiên tham chiến thế nào ?

Quan hệ giữa Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Triều Tiên chính thức bắt đầu vào năm 1950, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh qua Bình Nhưỡng gặp Thủ tướng Kim Nhật Thành.

Theo một bài viết đăng vào tháng 10/2025 trên trang web của Viện Nghiên cứu Phát triển Phương Đông thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, trong giai đoạn chiến tranh, "tình đoàn kết giữa hai dân tộc càng được thử thách và bền chặt".

"Ngay từ giữa thập niên 1960, Bình Nhưỡng đã cử hàng trăm phi công và sĩ quan sang Việt Nam huấn luyện, chiến đấu cùng Quân đội Nhân dân Việt Nam", bài viết khẳng định.

Năm 2019, báo Tiền Phong nêu rằng đã có "khoảng 200-400 lính Triều Tiên, trong đó khoảng 90 phi công, được cử chiến đấu gần Hà Nội trong hơn 2 năm, theo thông tin từ các tài liệu sau chiến tranh của Việt Nam".

Điều này được gọi là sự hỗ trợ kịp thời vì đội máy bay chiến đấu MiG-17 của Việt Nam đã hứng chịu thiệt hại nặng khi chống trả lực lượng máy bay ném bom của Mỹ tại miền Bắc.

"Trung Quốc và Nga hỗ trợ về vật chất, nhưng số lượng phi công qua đào tạo của Việt Nam khi đó không nhiều", bài viết cho hay.

Cũng vào năm 2019, báo VnExpress dẫn lời của Thiếu tướng Phan Khắc Hy, cựu Chính ủy Bộ Tư lệnh Không quân rằng quân đội Triều Tiên sang Việt Nam học hỏi kỹ thuật sử dụng máy bay trong hai đợt.

"Sau khi nắm được kỹ thuật, một số người lính Triều Tiên đề nghị ta cho thực hành, ra trận chiến đấu như không quân Việt Nam", ông nói.

Trên báo Dân trí, Tướng Hy khẳng định Triều Tiên cử lính sang Việt Nam "học hỏi kỹ thuật sử dụng máy bay" vì "ngưỡng mộ thành tích oanh liệt của không quân Việt Nam".

Theo các tài liệu lịch sử Việt Nam do ông Merle Pribbenow, người từng là nhà phân tích của Cơ quan Tình báo Trung ương (CIA), thu thập và dịch lại, vào tháng 9/1966, Hà Nội chấp nhận đề nghị của Bình Nhưỡng cử ba đại đội phi công sang Việt Nam, thành lập một trung đoàn gồm 30 máy bay. Các phi công mặc quân phục miền Bắc Việt Nam, sử dụng máy bay và cơ sở vật chất do Việt Nam cung cấp.

Cuối năm 1966, nhóm phi công Triều Tiên đầu tiên được điều tới căn cứ không quân Kép, Bắc Giang, để hỗ trợ huấn luyện và tham gia chiến đấu bằng máy bay MiG-17.

Ông Vũ Ngọc Đỉnh, một phi công Việt Nam từng chiến đấu cùng quân đội Bắc Triều Tiên thời kỳ đó, kể trong cuốn MiG Aces of the Vietnam War (Át chủ bài MiG trong Chiến tranh Việt Nam) của sử gia Istvan Toperczer :

"Thỏa thuận đã được ký giữa hai chính phủ, nhưng chúng tôi không biết gì. Tôi chỉ biết rằng Bắc Triều Tiên muốn cử phi công sang Việt Nam để thực hành và tích lũy kinh nghiệm, với mục đích xây dựng lực lượng không quân của họ".

Ông Đỉnh khẳng định đó là những phi công giỏi nhất, có bố mẹ hoặc người thân làm việc trong Bộ chính trị của Trung ương đảng Lao động Triều Tiên.

Dù đánh giá các phi công này là dũng cảm, tuy nhiên ông Đỉnh nói rằng họ phản ứng chậm trong chiến đấu và khá máy móc, do vậy, nhiều máy bay bị lực lượng Mỹ bắn hạ.

"Họ cũng chẳng bao giờ tuân theo hướng dẫn bay hay các quy định".

Tổng cộng có 14 phi công Triều Tiên được ghi nhận đã thiệt mạng.

Hai hàng bia đá với dòng chữ tiếng Việt "Nơi an nghỉ của 14 đồng chí Triều Tiên"

"Khi họ hy sinh, người dân Việt Nam đối xử với họ như những liệt sĩ Việt Nam hy sinh vì đất nước", AP News dẫn lời ông Dương Văn Dậu, người trông coi khu nghĩa trang tại Bắc Giang, nay là Bắc Ninh, trong bài viết ngày 20/2/2019.

Hài cốt của những phi công này đã được chuyển về Triều Tiên trong một buổi lễ do quân đội hai nước tổ chức vào năm 2022.

Tuy nhiên, hai hàng bia đá với dòng chữ tiếng Việt "Nơi an nghỉ của 14 đồng chí Triều Tiên" vẫn còn.

Ông Dương Văn Dậu cho biết giai đoạn trước năm 2002 mỗi dịp lễ, Tết, Đại sứ quán Triều Tiên thường về đây hương khói nhưng rồi các đoàn thể đến thăm viếng thưa hơn, còn ông Dậu vẫn đều đặn tháng đôi lần lui tới nơi này quét dọn.

"Đối với các phi công Triều Tiên đã giúp bảo vệ và hy sinh cho đất nước tôi, tôi kính trọng họ. Cũng là một người lính, tôi rất thương họ. Tôi coi họ là đồng đội, dù quốc tịch khác nhau", báo Tiền Phong dẫn lời ông Dậu năm 2019.

Bên cạnh việc hỗ trợ chiến đấu, Triều Tiên còn giúp Việt Nam đào tạo nhiều sinh viên, cung cấp vật tư như xi măng, thép, vải, thuốc men, phân bón trong những năm tháng chiến tranh ác liệt, theo Viện Nghiên cứu Phát triển Phương Đông.

Theo truyền thông Việt Nam, những phi công này chủ yếu chiến đấu trên những vùng trời ven Hà Nội như Vĩnh Phúc, Hải Dương và Hưng Yên.

Tuy nhiên cũng có thông tin nói rằng người Triều Tiên đã có mặt cả ở miền Nam Việt Nam (1).

Miền Nam Việt Nam khi đó có sự hiện diện của đông đảo binh sĩ Hàn Quốc tham chiến với tư cách đồng minh của Việt Nam Cộng hòa.

Nguồn : BBC, 06/08/2026

*******************************

(1) Phi công Đoàn Z và đội địch vận Triều Tiên trong cuộc chiến Việt Nam 

BBC, 01/03/2019

Hai nước cộng sản Châu Á cạnh Trung Quốc, Việt Nam và Cộng hòa dân chủ nhân dân Triều Tiên có mối quan hệ thân thiết lâu đời.

Báo Tuổi Trẻ năm 2007 tiết lộ vào năm 2002, 14 phi công Bắc Hàn bị giết trong chiến tranh và được chôn ở tỉnh Bắc Giang - hài cốt của họ nay được đưa về lại Bắc Hàn. Hàng bia mộ với dòng chữ Triều Tiên ghi tên các liệt sĩ.

Cộng hòa dân chủ nhân dân Triều Tiêu là một trong những nước đầu tiên thiết lập quan hệ ngoại giao với nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ngay từ năm 1950.

Tháng 7/1957, Chủ tịch Hồ Chí Minh có chuyến thăm chính thức Bình Nhưỡng, và nối tiếp là chuyến thăm Hà Nội của lãnh tụ Kim Nhật Thành cuối năm 1958.

Phải đến năm 2000, 25 năm sau ngày chiến tranh Việt Nam kết thúc, Bình Nhưỡng và Hà Nội mới lần đầu tiên xác nhận - như tin đồn đã có từ lâu - rằng phi công Bắc Hàn đã tham chiến chống các đợt oanh kích của Không lực Hoa Kỳ tại miền Bắc Việt Nam.

Tuy vậy, sự xác nhận đó không đi kèm theo việc công bố bằng chứng nào về sự hỗ trợ của quân đội Bắc Hàn.

Báo Tuổi Trẻ năm 2007 tiết lộ vào năm 2002, 14 phi công Bắc Hàn bị giết trong chiến tranh và được chôn ở tỉnh Bắc Giang - hài cốt của họ nay được đưa về lại Bắc Hàn.

Các tài liệu ở Wilson Centre của Mỹ cho hay lá thư của một thiếu tướng Bắc Việt hồi hưu tiết lộ rằng:

"Có cả thẩy 87 người thuộc Không quân Cộng hòa dân chủ nhân dân Triều Tiên đã phục vụ tại Việt Nam từ 1967 và đến đầu năm 1969".

"Trong số này 14 người được phong liệt sĩ và các phi công Bắc Triều Tiên nói họ đã bắn rơi 26 máy bay Mỹ".

Tuy nhiên, không có thêm nguồn độc lập nào xác nhận con số 'thành tích' này của các phi công Triều Tiên.

Các tài liệu không nói thiệt hại về số phi cơ chiến đấu mà Bắc Việt phải cung cấp cho hoạt động của các "đồng chí Bắc Triều Tiên", nhưng có vẻ như đến đầu 1969 thì người Triều Tiên rút về.

Tư liệu mới

Trung tâm nghiên cứu Woodrow Wilson ở Mỹ công bố thêm tư liệu hồi 2011, cho biết thêm về số phi công Bắc Hàn được gửi sang Việt Nam tham chiến.

Ông Merle L. Pribbenow, cựu nhân viên CIA, đã dịch sang tiếng Anh hai tài liệu lấy từ văn bản chính thức của Việt Nam.

Hoa Kỳ quan tâm đến chuyện này vì đây là lần duy nhất kể từ sau Cuộc chiến Triều Tiên, quân đội miền Bắc cộng sản của Triều Tiên "giao tranh trực tiếp" với quân Mỹ.

Các sử gia nước ngoài thì ch́u ý đến tài liệu này như một bằng chứng cuộc chiến Việt Nam bị quốc tế hóa cả về phe cộng sản.

Theo tài liệu này, ngày 21/9/1966, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đồng ý về yêu cầu của Bình Nhưỡng muốn gửi một đơn vị không quân tình nguyện sang Việt Nam chiến đấu.

Đơn vị này sẽ "tổ chức thành từng đại đội nằm trong đội hình trung đoàn không quân của ta, mặc quân phục Việt Nam, cùng sử dụng một sân bay".

Theo văn bản cuộc họp, Đại tướng Võ Nguyên Giáp kết luận :

"Bộ đội không quân Triều Tiên mang danh nghĩa là chuyên gia, nhưng thực chất là quân tình nguyện. Vì vậy, ta phải đoàn kết tôn trọng bạn, nhưng phải giữ vững chủ quyền".

"Trong quá trình huấn luyện và chiến đấu, ta cần chỉ rõ phạm vi hoạt động của bạn, chỉ định sân bay chính, sân bay dự bị. Trong chỉ huy, ta là cấp trên của bạn, nhưng tại trung đoàn bạn sẽ trực tiếp chỉ huy, có đại diện của ta để giao nhiệm vụ".

"Đại tướng yêu cầu hiệp đồng giữa hai bên phải rõ ràng, rành mạch để tránh những phức tạp không đáng có về sau".

Đến cuối tháng 9 tại Hà Nội, Tướng Văn Tiến Dũng ký nghị định thư với Tướng Choi Kwang, định ra chi tiết :

"Phía Triều Tiên sẽ cử sang Việt Nam số chuyên gia đủ để phụ trách 1 đại đội máy bay MiG17 của Việt Nam (đại đội gồm 10 chiếc máy bay). Cuối năm 1966 hoặc đầu năm 1967, khi phía Việt Nam chuẩn bị đủ máy bay, phía Triều Tiên sẽ đưa sang Việt Nam số chuyên gia đủ để phụ trách đại đội MiG17 thứ hai của Việt Nam".

"Trong năm 1967, khi nào phía Triều Tiên đã chuẩn bị xong chuyên gia và phía Việt Nam chuẩn bị được máy bay, phía Triều Tiên sẽ cử thêm sang Việt Nam một số chuyên gia đủ để phụ trách một đại đội máy bay MiG21 của Việt Nam".

Các tài liệu cho hay trung đoàn này đóng ở sân bay Kép và phía Việt Nam gọi họ là Đoàn Z.

Có mặt ở miền Nam Việt Nam ?

Trung tâm nghiên cứu Woodrow Wilson còn công bố một văn bản của Bộ Ngoại giao Romania ngày 6/7/1967, do Eliza Gheorghe dịch sang tiếng Anh, đưa ra thông tin người của Bắc Triều Tiên đã có mặt cả ở miền Nam Việt Nam trong giai đoạn chiến tranh.

Bức điện tường thuật cuộc gặp của một người thuộc Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam và nhân viên ngoại giao của Romania ở Bình Nhưỡng.

Nhà ngoại giao người Việt cho hay có lính Bắc Triều Tiên ở miền Nam Việt Nam.

Ông này nói : "Họ hoạt động ở những khu vực nơi lính Nam Hàn có mặt, để nghiên cứu chiến thuật của chúng, khả năng sẵn sàng chiến đấu và tinh thần của lính Nam Hàn, và tuyên truyền địch vận nhắm vào quân Đại Hàn".

Người này, tên là Nguyen Long, cũng cho hay Bình Nhưỡng còn muốn gửi thêm các nhóm hoạ̣t động tâm lý chiến sang Nam Việt Nam nhưng gặp khó khăn vì họ không biết nói tiếng Việt.

Nguồn này cho hay 313 nghìn quân Đại Hàn đã tới Nam Việt Nam từ 1965 đến 1973 để đánh lại các đơn vị Bắc Việt.

Theo bức điện, Sứ quán Triều Tiên ở Hà Nội là nơi điều phối các hoạt động của quân lính họ trong chiến trường Nam Việt Nam và họ giữ quan hệ chặt chẽ với lực lượng của Mặt trận Giải phóng miền Nam Việt Nam.

Nhân dịp ông Kim Jong-un sang Hà Nội dự thượng đỉnh Mỹ - Triều cuối tháng 2/2019, một số báo Việt Nam trích thuật lại câu chuyện về 14 "liệt sĩ, phi công Triều Tiên" chết trong thời chiến ở miền Bắc nước này.

Tờ Tiền Phong viết :

"Trong khi Việt Nam tiến hành cuộc chiến tranh chống Mỹ, khoảng 200-400 lính Triều Tiên, bao gồm khoảng 90 phi công, được cử chiến đấu gần Hà Nội trong hơn 2 năm, theo các tài liệu công bố sau chiến tranh của Việt Nam".

"Năm 2002, hài cốt những phi công hy sinh được chuyển về Triều Tiên trong một buổi lễ do quân đội hai nước tổ chức. Nhưng hai hàng bia đá với dòng chữ tiếng Việt 'Nơi an nghỉ của 14 đồng chí Triều Tiên' vẫn được gìn giữ".

Nguồn : BBC, 01/03/2019