Mỹ chính thức điều tra Việt Nam về vi phạm sở hữu trí tuệ

BBC, 30/05/2026

Mỹ đã chính thức mở cuộc điều tra đối với Việt Nam liên quan đến bảo vệ và thực thi sở hữu trí tuệ, một tháng sau khi công bố quốc gia Đông Nam Á này là quốc gia vi phạm nghiêm trọng nhất.

Đại diện Thương mại Mỹ, ông Jamieson Greer (trái), là người chỉ đạo cuộc điều tra nhằm xem xét liệu một số chính sách hoặc thông lệ nhất định của Việt Nam có gây tổn hại đến hoạt động thương mại của Mỹ hay không.

Cuộc điều tra được thực hiện dưới sự chỉ đạo của Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer, theo Điều 301 Đạo luật Thương mại Mỹ năm 1974.

Điều 301 trước đây đã từng được chính quyền Tổng thống Donald Trump sử dụng như một bước mở đường cho việc áp thuế.

Theo thông cáo của Văn phòng Thương mại Mỹ (USTR) đăng trên website Công báo Liên bang (Federal Register) tối 29/5, cuộc điều tra sẽ xem xét liệu việc Việt Nam chưa xử lý hiệu quả các quan ngại liên quan đến bảo vệ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ có gây tổn hại hoặc hạn chế hoạt động thương mại của Mỹ hay không.

Cụ thể, cuộc điều tra sẽ đánh giá các hoạt động liên quan đến vi phạm bản quyền trực tuyến, hàng giả, công tác thực thi tại biên giới, việc sử dụng phần mềm không giấy phép và hành vi đánh cắp tín hiệu truyền hình cáp và vệ tinh.

Văn phòng USTR sẽ bắt đầu tiếp nhận ý kiến công khai về cuộc điều tra đối với Việt Nam từ ngày 19/5 đến 2/7.

"Mặc dù Việt Nam thời gian gần đây đã triển khai một số biện pháp nhằm giải quyết những quan ngại về sở hữu trí tuệ mà Mỹ nhiều năm qua liên tục nêu trong Báo cáo Đặc biệt 301 thường niên của USTR, tình trạng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam vẫn đang làm suy giảm khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp và các nhà sáng tạo nội dung của Mỹ," ông Jamieson Greer cho biết trong một thông cáo báo chí.

"Chúng tôi cần thấy Việt Nam giải quyết những quan ngại kéo dài này, bao gồm nhiều vấn đề liên quan đến thực thi quyền sở hữu trí tuệ, theo cách bền vững và có tác dụng ngăn chặn các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trong tương lai".

Theo thông báo trên Công báo Liên bang, USTR lần đầu xác định Việt Nam là một "quốc gia nước ngoài ưu tiên " - mức theo dõi cao nhất - trong Báo cáo Đặc biệt 301 được công bố hồi tháng 4/2026 .

Đây là báo cáo thường niên, xem xét phương thức thực thi về sở hữu trí tuệ của các đối tác thương mại của Mỹ để quyết định liệu có nên mở một cuộc điều tra theo Điều 301 hay không.

Năm ngoái, Mỹ đã khởi động một cuộc điều tra theo Điều 301 đối với các hoạt động thương mại của Brazil nhằm xác định liệu các chính sách và hành động của nước này có gây tác động tiêu cực tới thương mại của Mỹ hay không.

USTR hiện cũng đang tiến hành hai cuộc điều tra riêng biệt theo Điều 301 đối với Trung Quốc, trong đó có một cuộc rà soát các mức thuế áp lên hàng nhập khẩu từ nước này được triển khai trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump. Giai đoạn đầu của cuộc rà soát này đã bắt đầu từ đầu tháng 5/2026.

Năm 2025, Mỹ cũng mở một cuộc điều tra theo Điều 301 để xem xét liệu Trung Quốc có thực hiện đầy đủ các cam kết trong "Thỏa thuận Giai đoạn Một" được hai bên ký kết vào tháng 1/2020 hay không.

Điều này có ý nghĩa gì ?

Nếu cuộc điều tra của Mỹ theo Điều 301dẫn tới kết luận rằng các chính sách hoặc thực tiễn của Việt Nam gây thiệt hại cho thương mại Mỹ, Washington có thể áp thuế bổ sung đối với một số mặt hàng của Việt Nam.

Mỹ cũng có thể áp các biện pháp hạn chế thương mại khác, bên cạnh việc tăng cường giám sát hàng hóa xuất khẩu từ Việt Nam.

Việc này có thể khiến các doanh nghiệp xuất khẩu lo ngại và nhà đầu tư đánh giá lại rủi ro, theo các nhà quan sát.

Tuy nhiên, kết quả điều tra cũng có thể kết thúc bằng thỏa thuận và thay đổi chính sách, chứ không nhất thiết dẫn tới các biện pháp trừng phạt thương mại.

Bản thân các cuộc điều tra theo Điều 301 thường là một công cụ gây sức ép để thúc đẩy đàm phán.

Theo Đạo luật Thương mại Mỹ 1974, Điều 301 được thiết kế để cho phép USTR điều tra, tham vấn với chính phủ nước ngoài, tìm kiếm một giải pháp thương lượng, và chỉ sau đó mới cân nhắc các biện pháp đáp trả.

Do đó, ở chiều ngược lại, cuộc điều tra cũng được cho là cơ hội tạo Việt Nam thực hiện công cuộc cải cách bền vững hơn đối với lĩnh vực hàng giả, hàng nhái và các vi phạm sở hữu trí tuệ khác.

Vì sao có cuộc điều tra này ?

Việc Việt Nam bị đưa vào danh sách "Quốc gia nước ngoài ưu tiên" đánh dấu mốc lần đầu tiên sau 13 năm, một quốc gia bị xếp vào danh mục này về quyền sở hữu trí tuệ.

Trước khi bị "nâng bậc" lên mức cảnh báo cao nhất, Việt Nam đã bị Mỹ đưa vào "Danh sách theo dõi ưu tiên" về quyền sở hữu trí tuệ gần như liên tục từ năm 2013 đến nay.

Trong hai thập kỷ qua, hai bên đã nhiều lần đàm phán về quyền sở hữu trí tuệ và Mỹ nhiều lần gây sức ép yêu cầu Việt Nam cải thiện lĩnh vực này.

Việt Nam nhiều lần cho hay đã nỗ lực trấn áp nạn vi phạm sở hữu trí tuệ, nhưng cho tới nay Mỹ vẫn nói "chưa đủ".

Mới đây nhất, Bộ Công an Việt Nam, vào ngày 16/5, đã khởi tố 5 vụ án, với 7 người, với cáo buộc xâm phạm quyền tác giả, trong đó có ca sĩ leboro Quang Lập và doanh nhân Nguyễn Hải Bình - Phó chủ tịch Hiệp hội Sáng tạo và Bản quyền Tác giả Việt Nam.

Hàng loạt các website như Motchill, Phimmoi, Phim4k, Thìa Phim, Cò TV… cũng bị đưa vào đợt cao điểm kiểm tra này. Một số đã ngừng hoạt động hoặc hạn chế truy cập.

Trước khi USTR đưa vào danh sách vi phạm bản quyền nghiêm trọng nhất, lực lượng công an Việt Nam cũng đã triệt phá một hệ thống website chuyên phát sóng lậu.

Cụ thể, hồi tháng 3/2026, hơn 30 người trong hệ thống Xôi Lạc TV đã bị khởi tố với cáo buộc phát sóng bóng đá lậu, đánh bạc và vi phạm bản quyền.

Website phim lậu Rổ Phim (Rophim) cũng tuyên bố đóng cửa đầu tháng 2/2026 sau áp lực xử lý vi phạm bản quyền.

Trước đó nữa, năm 2025, chính quyền Việt Nam đã tiến hành một chiến dịch trấn áp tương tự sau khi chính quyền Trump công bố mức thuế 46% đối với hàng nhập khẩu từ Việt Nam, sau đó được giảm xuống còn 10%.

Nhưng phía Mỹ cho rằng những cải thiện đó vẫn chưa đủ hoặc chưa nhất quán, đặc biệt trong môi trường số.

Theo Báo cáo Đặc biệt 301 của USTR công bố tháng 4/2026, Việt Nam vẫn tồn tại tình trạng vi phạm bản quyền trực tuyến quy mô lớn, trong đó có việc phát các bộ phim, chương trình truyền hình và phần mềm lậu trên các website và nền tảng streaming.

Việt Nam cũng bị cáo buộc xử lý các trang web vi phạm và các dịch vụ trung gian thiếu hiệu quả.

Bên cạnh đó, USTR cho hay hàng giả và hàng nhái vẫn phổ biến trên thị trường, từ hàng tiêu dùng đến sản phẩm công nghệ.

Chợ Ninh Hiệp ở Hà Nội - nằm trong danh sách 32 chợ tai tiếng bán hàng giả do USTR công bố hồi tháng 3/2026 - cho tới trước thời điểm Mỹ công bố mở cuộc điều tra - vẫn bày tràn lan hàng giả, hàng nhái.

Một số trang web phát trực tuyến, như MyFlixerz, dù đã bị USTR cảnh báo, cho là hoạt động từ Việt Nam và thu hút hàng trăm triệu lượt truy cập hàng tháng trên toàn thế giới bằng cách cung cấp phim và phim truyền hình lậu, tới thời điểm ngày 19/5/2026, vẫn có thể truy cập.

Mỹ cũng nêu quan ngại về việc thực thi pháp luật chưa nhất quán giữa các địa phương, mức xử phạt chưa đủ sức răn đe, và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan chức năng còn hạn chế, khiến việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ chưa đáp ứng kỳ vọng của các doanh nghiệp Mỹ.

Năm 2020, Mỹ từng điều tra Việt Nam về chính sách tiền tệ theo Điều 301 Đạo luật Thương mại 1974

Các cuộc điều tra của Mỹ từng mở ra cơ hội đàm phán cho Việt Nam

Đây không phải là lần đầu tiên Việt Nam bị Mỹ điều tra theo Điều 301, nhưng là lần đầu tiên bị điều tra về vấn đề sở hữu trí tuệ.

Tháng 10/2020, USTR mở hai cuộc điều tra theo Điều 301 đối với Việt Nam :

Cuộc thứ nhất về chính sách tiền tệ, trong đó Mỹ xem xét liệu việc Việt Nam bị cho là định giá thấp đồng tiền có gây bất lợi cho thương mại Mỹ hay không.

Cuộc điều tra thứ hai về việc sử dụng gỗ có nguồn gốc bất hợp pháp trong sản phẩm gỗ xuất khẩu từ Việt Nam.

Tháng 1/2021, USTR kết luận rằng việc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam can thiệp vào thị trường ngoại hối để làm giảm giá trị đồng tiền là một hành vi "không hợp lý" theo tiêu chuẩn của Điều 301.

Tuy nhiên, khác với trường hợp Trung Quốc, Mỹ không áp thuế hay biện pháp trừng phạt thương mại ngay sau kết luận điều tra.

Đến tháng 7/2021, Bộ Tài chính Hoa Kỳ và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đạt được một thỏa thuận.

Theo đó, Việt Nam cam kết không sử dụng tỷ giá hối đoái để tạo lợi thế cạnh tranh không công bằng trong thương mại quốc tế.

Việt Nam cũng cam kết tăng cường minh bạch về chính sách tiền tệ và tỷ giá.

Trong khi Mỹ tuyên bố sẽ không áp dụng biện pháp thương mại nào vào với Việt Nam thời điểm đó.

Về cuộc điều tra gỗ, Mỹ kết luận một số hành vi liên quan đến gỗ của Việt Nam là "không hợp lý" theo tiêu chuẩn của Điều 301, nhưng cũng Mỹ cũng không áp thuế đối với hàng hóa Việt Nam trong vụ này.

Đến năm 2021, dưới thời chính quyền Joe Biden, Mỹ và Việt Nam đạt được các thỏa thuận trong đó Việt Nam cam kết tăng cường kiểm soát nguồn gốc gỗ.

Nguồn : BBC, 30/05/2026

*************************

Hàng giả, hàng nhái vẫn tràn lan bất chấp chính quyền nói ra tay trấn áp

BBC, 20/05/2026

Tại một khu chợ rộng lớn ở ngoại ô thủ đô Hà Nội, hoạt động buôn bán hàng giả vẫn diễn ra sôi nổi bất chấp các chiến dịch trấn áp của chính phủ và mối đe dọa áp thuế của Mỹ, theo ghi nhận của phóng viên Reuters trong hai lần tới đây gần đây.

Bất chấp chính quyền đẩy mạnh chiến dịch trấn áp nạn vi phạm sở hữu trí tuệ, hàng giả, hàng nhái vẫn đầy rẫy tại các chợ ở Việt Nam.

"Công an đến đây mỗi năm một lần cùng với một đoàn làm phim truyền hình. Họ quay phim cảnh tịch thu một cửa hàng, rồi sau đó mọi việc lại diễn ra như bình thường," một tiểu thương bán đồ Polo Ralph Lauren giả tại chợ đầu mối Ninh Hiệp nói.

"Thiên đường mua sắm quần áo giá rẻ" Ninh Hiệp nằm trong số khoảng 30 khu chợ tai tiếng trên toàn thế giới bị Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) nêu tên trong báo cáo thường niên mới nhất về hàng giả và vi phạm bản quyền.

Vào ngày 30/4, Mỹ đưa Việt Nam vào danh sách "quốc gia nước ngoài ưu tiên" - mức độ vi phạm quyền sở hữu trí tuệ nghiêm trọng nhất - và cảnh báo có thể tiến hành điều tra vào cuối tháng này.

Như vậy, Việt Nam trở thành quốc gia đầu tiên trong 13 năm bị Washington gắn nhãn này, cho thấy Mỹ đánh giá tình trạng vi phạm sở hữu trí tuệ tại Việt Nam là nghiêm trọng và gây tổn hại cho kinh tế Mỹ.

uất khẩu của Việt Nam sang Mỹ trong ba tháng đầu năm nay tăng vọt, dẫn đến thâm hụt thương mại của Washington với Hà Nội lên tới 54,8 tỷ USD trong khoảng thời gian này, cao hơn so với các nước xuất khẩu chính như Trung Quốc và Mexico, theo số liệu của Hoa Kỳ.

Nếu xác định có vi phạm, Washington có thể áp thêm thuế hoặc siết nhập khẩu, đồng thời gây sức ép buộc Việt Nam thay đổi chính sách hoặc tham gia đàm phán song phương, theo Điều 301 của Đạo luật Thương mại Mỹ năm 1974 và hướng dẫn thực thi của USTR.

Bất chấp Chính phủ Việt Nam đẩy mạnh chiến dịch trấn áp nạn vi phạm sở hữu trí tuệ, hàng giả, hàng nhái vẫn đầy rẫy tại các chợ ở Việt Nam, trong đó có Ninh Hiệp.

Phóng viên Reuters đã đến Ninh Hiệp hai lần trong tháng này, ngay trước khi chiến dịch trấn áp nạn vi phạm bản quyền của chính phủ Việt Nam diễn ra, và đã trao đổi với khoảng 10 người bán hàng.

Tất cả đều cho biết chính quyền thường xuyên tiến hành các chiến dịch thực thi pháp luật, nhưng hiệu quả rất hạn chế và không duy trì dài lâu.

Một tiểu thương giấu tên cho biết lực lượng công an gần đây đã đến kiểm tra, khiến một số cửa hàng tạm thời không trưng hàng "hiệu" giả nữa, nhưng "hàng giả vẫn có sẵn trong kho nếu có đơn đặt hàng".

Reuters cho biết họ đã chứng kiến ​​hàng chục gian hàng bày bán quần áo giả các nhãn hiệu như Ralph Lauren, Calvin Klein, Gucci, Gap và Alo Yoga.

Nhiều mặt hàng có nhãn mác bằng tiếng Trung Quốc ghi tên nhà sản xuất.

Khi được hỏi, các nhân viên bán hàng thừa nhận đó là hàng giả, chủ yếu được nhập khẩu từ Quảng Châu, Trung Quốc, và một phần nhỏ được sản xuất tại Việt Nam.

Các chiến dịch trấn áp trước đây chỉ có tác động hạn chế, một số thương nhân cho rằng các nỗ lực thực thi pháp luật và hệ thống thuế mới đã ảnh hưởng đến việc kinh doanh của họ.

Những người đi xe máy vẫn tiếp tục len lỏi qua các con hẻm nhỏ của Ninh Hiệp, tìm mua hàng hóa để bán lại ở trung tâm Hà Nội và các cửa hàng khác.

"Chừng nào còn cầu, chừng đó còn cung," một người bán hàng nói.

Chợ Ninh Hiệp là một trong những chợ đầu mối vải, quần áo và phụ kiện lớn nhất miền Bắc, nằm ở xã Ninh Hiệp, huyện Gia Lâm, cách trung tâm Hà Nội khoảng 20km.

Mỗi ngày chợ đón hàng ngàn tiểu thương từ Hà Nội và các tỉnh phía Bắc tới lấy hàng.

Ở Thành phố Hồ Chí Minh, lực lượng quản lý thị trường cũng đã ra quân trong chiến dịch trấn áp hàng giả, hàng nhái, xử lý hàng trăm vụ, tạm giữ hàng ngàn sản phẩm.

Vào giữa tháng 5, lực lượng quản lý thị trường bất ngờ kiểm tra Trung tâm Thương mại Saigon Square tại Thành phố Hồ Chí Minh, thu giữ hàng trăm sản phẩm giả mạo nhãn hiệu nổi tiếng.

Đáng chú ý, theo truyền thông Việt Nam, khi đoàn kiểm tra vừa xuất hiện, hệ thống loa nội bộ và bộ đàm tại Saigon Square đã được kích hoạt, báo động cho các gian hàng đóng cửa để né tránh.

Trung tâm thương mại Saigon Square cũng nằm trong danh sách 32 chợ tai tiếng bán hàng giả do USTR công bố hồi tháng 3/2026.

Bất chấp cảnh báo

Sau khi bị xếp vào danh sách "quốc gia nước ngoài ưu tiên" về quyền sở hữu trí tuệ hồi tháng 4/2026, Bộ Ngoại giao Việt Nam nói rằng họ đã "nỗ lực hết sức" để bảo vệ sở hữu trí tuệ, đồng thời kêu gọi Mỹ đưa ra "đánh giá khách quan và cân bằng về những nỗ lực và thành tựu của Việt Nam".

Thủ tướng Lê Minh Hưng lập tức ra công điện yêu cầu các bộ ngành tăng ít nhất 20% số vụ xử lý vi phạm sở hữu trí tuệ trong tháng này, tập trung triệt phá các website phim, nhạc, game vi phạm bản quyền có lượng truy cập lớn.

Bộ Công an, vào ngày 16/5, đã khởi tố 5 vụ án, với 7 người, với cáo buộc xâm phạm quyền tác giả, trong đó có ca sĩ leboro Quang Lập và doanh nhân Nguyễn Hải Bình - Phó chủ tịch Hiệp hội Sáng tạo và Bản quyền Tác giả Việt Nam.

Hàng loạt các website như Motchill, Phimmoi, Phim4k, Thìa Phim, Cò TV… cũng bị đưa vào đợt cao điểm kiểm tra này. Một số đã ngừng hoạt động hoặc hạn chế truy cập.

Trước khi USTR đưa vào danh sách vi phạm bản quyền nghiêm trọng nhất, lực lượng công an Việt Nam cũng đã triệt phá một hệ thống website chuyên phát sóng lậu.

Cụ thể, hồi tháng 3, hơn 30 người trong hệ thống Xôi Lạc TV đã bị khởi tố với cáo buộc phát sóng bóng đá lậu, đánh bạc và vi phạm bản quyền.

Website phim lậu Rổ Phim (Rophim) cũng tuyên bố đóng cửa đầu tháng 2/2026 sau áp lực xử lý vi phạm bản quyền.

Trước đó nữa, năm 2025, chính quyền Việt Nam đã tiến hành một chiến dịch trấn áp tương tự sau khi chính quyền Trump công bố mức thuế 46% đối với hàng nhập khẩu từ Việt Nam, sau đó được giảm xuống còn 10%.

Tuy nhiên, phía Mỹ gần đây cho rằng những cải thiện đó vẫn chưa đủ hoặc chưa nhất quán, đặc biệt trong môi trường số, trong khi phía Việt Nam thừa nhận "có nhiều thách thức".

Chẳng hạn, một số trang web phát trực tuyến, như MyFlixerz, dù đã bị USTR cảnh báo, cho là hoạt động từ Việt Nam và thu hút hàng trăm triệu lượt truy cập hàng tháng trên toàn thế giới bằng cách cung cấp phim và phim truyền hình lậu, tới thời điểm ngày 19/5/2026, vẫn có thể truy cập.

Theo báo cáo công bố tháng 4/2026 của USTR, Việt Nam vẫn tồn tại tình trạng vi phạm bản quyền trực tuyến quy mô lớn, trong đó có việc phát các bộ phim, chương trình truyền hình và phần mềm lậu trên các website và nền tảng streaming.

USTR cũng cho hay hàng giả và hàng nhái vẫn phổ biến trên thị trường Việt Nam, từ hàng tiêu dùng đến sản phẩm công nghệ.

Ngoài ra, Mỹ cũng nêu quan ngại về việc thực thi pháp luật chưa nhất quán giữa các địa phương, mức xử phạt chưa đủ sức răn đe, và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan chức năng còn hạn chế, khiến việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ chưa đáp ứng kỳ vọng của các doanh nghiệp Mỹ.

Trước khi bị "nâng bậc" lên mức cảnh báo cao nhất, Việt Nam đã bị Mỹ đưa vào "Danh sách theo dõi ưu tiên" về quyền sở hữu trí tuệ gần như liên tục từ năm 2013 đến nay.

Trong hai thập kỷ qua, hai bên đã nhiều lần đàm phán về quyền sở hữu trí tuệ và Mỹ nhiều lần gây sức ép yêu cầu Việt Nam cải thiện lĩnh vực này.

Nguồn : BBC, 30/05/2026