Tiêu điểm
Phân tích
Câu chuyện "lên voi xuống chó" của tỷ phú Jensen Huang (Hoàng Nhân Huân), cựu tổng giám đốc Nvidia, kéo theo sự xuống dốc của thị trường chứng khoán Mỹ, tiếp tục là đề tài tranh luận sôi nổi.
Vụ bê bối ngoại tình của Jensen Huang rúng động thị trường chứng khoán Mỹ và dư luận. (Hình minh họa : Imen Ben Youssef/Hans Lucas/AFP via Getty Images)
Như thường lệ, người ta thường chú tâm vào các tình tiết mang tính cảm xúc mạnh, như các vụ ngoại tình của Huang, nghi vấn cô Alice Huang (Hoàng Lạc) – nhân tình của ông Huang – là điệp viên được Trung Quốc… Nhưng có nhiều uẩn khúc phía sau vụ scandal này, tuy không hấp dẫn nhưng lại che giấu một thực tế đáng lo ngại trong hệ thống chính trị của quốc gia : cấu kết giữa chính quyền và doanh nghiệp để trục lợi bất chấp an ninh quốc gia.
Quay xe chính sách
Mỹ và Trung Quốc đang trong cuộc cạnh tranh quyết liệt về công nghệ. Gần đây, Trung Quốc đã nhiều lần bắt chẹt Mỹ khi hạn chế việc xuất cảng đất hiếm, làm cho nhiều công ty Mỹ điêu đứng, nhất là các công ty sản xuất sản phẩm công nghệ cao như vũ khí chính xác, thiết bị y khoa cho đến xe hơi điện.
Đáp lại, Mỹ nắm công nghệ cao về chip bán dẫn, đặc biệt là loại chip xử lý đồ hoạ (GPU) – thành phần cốt lõi tạo ra sức mạnh tính toán để huấn luyện các hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI). Đất hiếm là con bài tẩy (ace) của Trung Quốc, còn chip đồ họa là con bài tẩy của Mỹ. Theo nhiều tài liệu, Mỹ hiện nắm giữ ưu thế vượt trội : chiếm khoảng 75% năng lực tính toán Tòan cầu, so với 15% của Trung Quốc.
Ưu thế đó nằm trong tay tập đoàn Nvidia, nơi chế tạo 95% chip đồ họa mạnh nhất thế giới mà Trung Quốc rất thèm khát. Vì những con chip này có thể được sử dụng trong các ứng dụng quân sự, bao gồm cả vũ khí, nên từ năm 2022, chính quyền Joe Biden đã cấm xuất khẩu chúng với lý do an ninh quốc gia. Ông Huang và Nvidia do vậy bị rơi vào trung tâm cuộc cạnh tranh Mỹ-Trung về trí tuệ nhân tạo.
Nhưng khi ông Trump trở lại Tòa Bạch Ốc, chính sách đó đã thay đổi. Chính quyền Trump gần gũi với các công ty công nghệ, các tỷ phú Elon Musk, Jeff Bezos, Larry Ellison, Mark Zuckerberg… được trọng vọng và có ảnh hưởng gần như quyết định tới các chính sách công nghệ và thương mại của chính phủ.
Mặc dù luôn nói ông muốn "duy trì vị thế thống trị của Mỹ trong lĩnh vực AI" nhưng ông Trump đã nghe lời các ông trùm công nghệ lúc nào cũng chỉ muốn lợi nhuận mà nới lỏng các biện pháp ngăn chặn Trung Quốc.
Ngày 13 Tháng Năm, 2025, Bộ Thương Mại Mỹ thông báo không thực thi các hạn chế xuất khẩu thời Biden. Đến ngày 8 Tháng Mười Hai, 2025, Trump cho phép Nvidia bán chip H200 cho những khách hàng Trung Quốc được chính phủ Mỹ chấp thuận.
Ngày 14 Tháng Năm, 2026, Reuters đưa tin Bộ Thương Mại Mỹ đã chấp thuận cho khoảng mười doanh nghiệp Trung Quốc, trong đó có Alibaba, Tencent và ByteDance, được mua chip Nvidia H200 mặc dù việc giao hàng chưa diễn ra. Hiện Nvidia chỉ còn hai mẫu chip tân tiến nhất là Blackwell và Rubin, chưa được bán cho Trung Quốc.
Alice Huang và Jensen Huang tuy hai mà một
Vụ "quay xe" của chính quyền Trump, bãi bỏ các hạn chế xuất cảng chip Nvidia, có vai trò quan trọng của Jensen Huang. Vừa lãnh đạo kỹ thuật, vừa phụ trách kinh doanh, vừa là nhà vận động chính trị chủ yếu của Nvidia, ông Huang đã nỗ lực thuyết phục chính phủ Mỹ nới lỏng lệnh cấm bán chip tân tiến cho Trung Quốc.
Ông lo ngại, nếu không có khách hàng Trung Quốc, doanh số của Nvidia sẽ giảm mạnh ; ngoài ra, nếu bị cắt nguồn cung cấp chip tân tiến, Trung Quốc sẽ tự xây dựng ngành công nghiệp bán dẫn và Mỹ sẽ mất cơ hội buộc Trung Quốc phụ thuộc vào công nghệ Mỹ.
Bằng nhiều cách, ông Huang đã thuyết phục được ông Trump thay đổi chính sách. Để được phép bán dòng chip H200 hết sức tân tiến cho Trung Quốc, Nvidia phải chia cho chính phủ Mỹ 25% tiền lời bán hàng. Ông Huang và Nvidia cũng đã quyên góp $26 triệu cho các hoạt động ủng hộ ông Trump, gồm cả việc đóng góp xây phòng khiêu vũ tại Tòa Bạch Ốc và hứa hẹn đầu tư $500 tỷ hỗ trợ các công ty khởi nghiệp AI và các nhà cung cấp dịch vụ đám mây tại Mỹ.
Trong việc này bà Alice Huang, nhân tình của ông Huang, có vai trò gì ? Hiện các cơ quan tình báo Mỹ vẫn đang xem xét mối quan hệ của bà này với Bộ Công An Trung Quốc, những thông tin mà bà ta đã chuyển cho Bắc Kinh, hãng Reuters dẫn hai nguồn tin ẩn danh cho biết.
Có thể bà Huang đã lợi dụng quan hệ với ông Huang để mua được với số lượng lớn các mẫu chip tân tiến của Nvidia, chuyển lậu về Trung Quốc qua các công ty bình phong như Megaspeed ở Singapore, SpeedMatrix ở Malaysia. Lượng chip Nvidia bị buôn lậu, lách qua những biện pháp cấm vận của Mỹ có thể có giá trị tới $7.5 tỷ. Có thể bà ta lợi dụng ông Huang để tác động tới quyết định của Tổng Thống Trump.
Nếu vậy, bà ta chẳng cần làm gì nhiều vì với tư cách CEO của Nvidia, bản thân ông Huang cũng mong muốn bán sản phẩm cho Trung Quốc và nới lỏng lệnh cấm xuất cảng.
Trang Bulwark hôm Thứ Hai 16 Tháng Mười Một nhận định : "Theo mọi dấu hiệu, Alice Huang là một điệp viên Trung Quốc làm việc với tư cách người đứng đầu một công ty bình phong được Trung Quốc hậu thuẫn, chuyên vận chuyển các chip bị cấm sang Trung Quốc. Bà ta không lừa gạt hay ép buộc Huang vi phạm pháp luật. Bà ta đang giúp đỡ ông ta". Mục đích của bà Alice Huang và ông Jensen Huang phù hợp với nhau, nên cũng khó phân biệt ai đang lợi dụng ai.
Trục lợi ?
Điều đáng quan tâm hơn là các thỏa thuận nhiều khuất tất của Nvidia với Tòa Bạch Ốc. Theo báo The New York Times, từ cuối năm ngoái ông Trump đã hai lần được cảnh báo về khả năng tình nhân của Jensen Huang là gián điệp Trung Quốc, nhưng ông đều phớt lờ.
Trong chuyến công du tới Bắc Kinh tháng Năm năm nay, ông còn dừng lại ở Alaska đón ông Huang lên phi cơ Air Force One cùng đi, bất chấp cảnh báo an ninh của Marco Rubio, ngoại trưởng kiêm cố vấn an ninh quốc gia. Sau đó trong buổi dạ yến chiêu đãi Chủ Tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Tòa Bạch Ốc, ông Huang được xếp ngồi vị trí danh dự, cùng bàn với tổng thống và ông Tập.
Rồi còn các hành động khó hiểu của ông Howard Lutnick, bộ trưởng Bộ Thương Mại Hoa Kỳ. Bộ Thương Mại là nơi thiết lập và quản lý The Entity List – liệt kê những công ty ngoại quốc "có vấn đề", bị cấm giao dịch với các thực thể Mỹ. Nhưng ông Lutnick nhiều lần trì hoãn đề nghị đưa công ty Megaspeed vào danh sách đen, không ngăn chặn Trung Quốc thủ đắc chip Nvidia bất chấp những cảnh báo lặp đi lặp lại. "Bộ Tài Chính, Bộ Chiến Tranh, Văn Phòng Đại Diện Thương Mại Mỹ và Bộ Ngoại Giao đã ủng hộ việc đưa Megaspeed vào Entity List trong nhiều tháng. Nhưng Bộ Thương Mại mới là cơ quan có quyền quyết định cuối cùng", ông Bessent nói trên CNBC hôm Chủ Nhật.
Sẽ không có gì khó hiểu đằng sau hành động của ông Trump và ông Lutnick, cả hai đều có lợi ích tài chính gắn liền với sự thăng trầm của Nvidia.
Theo các bản kê khai tài chính mà tờ Washington Post đăng tải hôm Thứ Hai, Tổng Thống Trump sở hữu lượng cổ phiếu Nvidia có giá trị tới $62 triệu, trong đó có nhiều lô cổ phiếu được mua ngay trước khi chính quyền công bố các quyết định nới lỏng lệnh hạn chế xuất cảng chip Nvidia.
Ông Lutnick cũng vậy, công ty dịch vụ tài chính Cantor Fitzgerald của gia đình ông đang nắm giữ 1.8 triệu cổ phiếu Nvidia cùng nhiều mối quan hệ làm ăn khác với tập đoàn này. Hôm Thứ Hai, New York Times còn đưa tin rằng Cantor Fitzgerald đang đầu tư mạnh vào các trung tâm dữ liệu ở Đông Nam Á, sử dụng sức mạnh tính toán của chip Nvidia phục vụ khách hàng Trung Quốc.
Hai ông Trump và Lutnick đã cố giúp cho giá cổ phiếu Nvidia tăng lên, mà nới lỏng chính sách hạn chế xuất cảng chip Nvidia là việc nằm trong thẩm quyền của họ. Cho phép công nghệ chiến lược chảy sang Trung Quốc – đối thủ lớn nhất của Mỹ – là vấn đề trách nhiệm công quyền.
Chuyện Jansen Huang ngoại tình là chuyện cá nhân. Nhưng vụ bê bối Nvidia cho thấy chính quyền đã bỏ qua các cảnh báo an ninh quốc gia, giúp cho một công ty hàng đầu của Mỹ tạo ra lực đẩy khổng lồ cho ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo của Trung Quốc, trong khi Trump và những người thân cận của ông ta lại thu lợi từ đó.
Đây là hành vi coi thường luật pháp và an ninh quốc gia Mỹ một cách trắng trợn của chính quyền Trump và đây mới là vấn đề mà Quốc Hội Mỹ cần làm sáng tỏ một khi đảng Dân Chủ lấy lại đa số vào đầu Tháng Giêng tới.
Hiếu Chân
Nguồn : Người Việt, 18/11/2026