Đến năm 2030, Úc nhận được tàu ngầm hạt nhân từ đồng minh Mỹ không ?

Thu Hằng, RFI, 23/09/2025

Ngày 23/09/2025, thủ tướng Úc dự tiệc do tổng thống Mỹ Donald Trump chiêu đãi nhân dịp Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc ở New York. Hai nhà lãnh đạo chưa từng gặp nhau kể từ khi ông Trump nhậm chức. Mối quan hệ song phương "khá căng thẳng", đặc biệt là từ khi Washington thông báo xem xét lại thỏa thuận ba bên AUKUS gồm Úc, Anh và Mỹ. Liệu đến năm 2030, Canberra nhận được tàu ngầm hạt nhân Mỹ lớp Virginia không ?

Tầu ngầm USS Minnesota (SSN-783) lớp Virginia tại bờ tây của Úc, ngày 16/03/2025. AP - Colin Murty

"Tăng cường mối quan hệ" Mỹ-Úc là ưu tiên hàng đầu của thủ tướng Anthony Albanese nếu gặp được tổng thống Mỹ Donald Trump, cho dù không có bất kỳ cuộc gặp chính thức nào được thông báo. Mối quan hệ "khá căng thẳng" theo nhận định của giám đốc nghiên cứu Michael Fullilove tại Viện Lowy còn được thể hiện qua việc Mỹ chưa cử đại sứ tại Úc.

Ngoài ra, theo Reuters ngày 19/09, Canberra có hai lập trường đi ngược với quan điểm của Washington. Thứ nhất, Úc công nhận chính thức Nhà nước Palestine, trong khi Israel là đồng minh thân cận của Mỹ. Thứ hai, Úc cấm mạng xã hội đối với trẻ dưới 16 tuổi trong khi tổng thống Trump vẫn chỉ trích mọi đạo luật của nước ngoài mà ông coi là "bất công" cho các đại tập đoàn công nghệ Mỹ.

Úc hoang mang vì đồng minh Mỹ xét lại thỏa thuận

Tuy nhiên, chính thỏa thuận AUKUS đang là tâm điểm căng thẳng hiện nay giữa hai nước. Canberra đang phải "ngậm bồ hòn làm ngọt" và "như ngồi trên lửa". Thỏa thuận được Úc, Anh và Mỹ ký tháng 09/2021, có thời hạn 50 năm, nhằm chống lại ảnh hưởng ngày càng lớn của Trung Quốc ở Châu Á-Thái Bình Dương.

Thỏa thuận bao gồm hai mốc chính. Trong Mốc 1, Úc sẽ nhận được từ Mỹ 3 tàu ngầm chiến đấu lớp Virginia chạy bằng năng lượng nguyên tử vào năm 2030 và có thể lên thành 5 tàu. Mốc 2 tập trung vào việc phát triển công nghệ tiên tiến và Úc sẽ tự đóng một lớp tàu ngầm hạt mới thông qua hợp tác với Anh Quốc. Vì ký thỏa thuận AUKUS, Canberra "lật mặt" với Paris, hủy hợp đồng với tập đoàn Pháp Naval Group ký năm 2016, theo đó Úc sẽ được Pháp giao 12 tàu ngầm quy ước lớp Suffren kể từ năm 2030 với tổng trị giá 56 tỉ euro.

Tuy nhiên, các xưởng đóng tàu ngầm của Mỹ lại không theo kịp tiến độ và chật vật cung cấp cho hải quân Hoa Kỳ. Theo báo cáo của Quốc Hội Mỹ, khả năng đóng tàu ngầm lớp Virginia hàng năm của Hoa Kỳ trên thực tế chỉ đạt 1,13 tàu, rất xa với mục tiêu 2 tàu mỗi năm. Ngoài ra, trang Capital ngày 18/06 còn liệt kê nhiều khó khăn kinh tế khác làm trầm trọng thêm những chậm trễ này, như nhân lực, chuỗi cung ứng, nguyên liệu thô chiến

Bất trắc gia tăng kể từ khi ông Donald Trump trở lại Nhà Trắng. Tháng 06/2025, Mỹ thông báo nghiên cứu lại thỏa thuận AUKUS để xem "có tương thích với lịch trình America First của tổng thống" Trump hay không. Thứ trưởng Quốc phòng Mỹ Elbridge Colby, phụ trách chính sách, rất nghi ngờ về AUKUS, đích thân chỉ đạo quá trình tái thẩm định này. Ông cảnh báo : "Nếu chúng ta có thể đóng được tàu ngầm tấn công theo số lượng và nhịp độ hợp lý thì càng tốt. Nhưng nếu chúng ta không thể làm được thì (việc cung cấp cho Úc) trở thành một vấn đề rất khó khăn vì chúng ta không muốn quân đội của mình lại ở trong thế yếu hơn và dễ bị tác động hơn".

Trước nguy cơ xung đột với Trung Quốc về Đài Loan, Washington có thể sẽ quyết định giữ lại toàn bộ tàu ngầm để phục vụ các chiến dịch thay vì chuyển cho Úc, vì đó sẽ là một "ý tưởng tồi". Canberra sẽ phải chờ đến tháng 11 để biết được kết luận.

Úc không có "kế hoạch B"

Khi Lầu Năm Góc thông báo xem xét lại AUKUS, chính phủ Úc giảm thiểu nguy cơ, khẳng định chắc chắn "chúng ta sẽ có (tàu ngầm hạt nhân)" nhưng không thể dập được những quan ngại. Trả lời Hội phóng viên nước ngoài, trong đó có nhật báo Pháp Le Monde, cựu thủ tướng Malcolm Turnbull cho rằng "Không có kế hoạch B là hoàn toàn vô trách nhiệm".

Giáo sư danh dự Hugh White, Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc phòng Đại học Quốc Gia Úc (ANU) tại Canberra, phân tích với nhật báo Pháp Le Monde ngày 19/08 : "Từ lâu, giới chính trị đinh ninh rằng AUKUS vận hành. Hiện giờ, nỗi lo còn lớn hơn vì tình hình thay đổi ở Washington, nhưng cũng vì ngày càng ý thức được rõ về tính chất phức tạp của công trình. Hiện nay, không một chính đảng lớn nào thực sự tính đến giải pháp thay thế và tôi nghĩ là chính phủ như đang bị tê liệt vì tình hình khó khăn".

Báo Financial Times cho rằng đằng sau những phát biểu "gây lo ngại" là ý đồ của Washington gây sức ép để Canberra tăng chi tiêu quân sự. Chỉ riêng từ đầu năm 2025, Canberra đã chi khoảng 1,6 tỉ đô la Úc để hỗ trợ ngành công nghiệp đóng tàu Mỹ. Còn theo Reuters, khoảng 12 tỉ đô la Úc được bộ trưởng Quốc phòng Richard Marles thông báo ngày 15/09 để đầu tư cho đổi mới và cải thiện năng lực của xưởng đóng tàu Henderson, gần Perth, bang Tây Úc trong vòng 10 năm.

Bộ trưởng Marles nhấn mạnh "Henderson là một yếu tố then chốt của thỏa thuận AUKUS". Cảng này sẽ được trang bị các ụ tàu khô có độ an toàn cao để bảo trì các tàu ngầm hạt nhân và tạo cơ sở để đóng tàu đổ bộ và về lâu dài là tàu khu trục Nhật Bản lớp Mogami. Dự án nằm trong khuôn khổ tổng đầu tư 25 tỉ đô la Úc, được thông báo vào tháng 08/2025, trong đó có dự án mua 11 tàu khu trục lớp Mogami của Nhật Bản có khả năng phóng tên lửa hành trình tầm xa Tomahawk, cùng với dự án đóng 8 tầu khu trục ở bang Tây Úc.

Mỹ ép Úc dùng tàu ngầm nếu xảy ra xung đột với Trung Quốc

Chiến lược đàm phán của Mỹ có thể quay lại phản Canberra. Nếu Mỹ "lật kèo", Úc sẽ phải kéo dài tuổi thọ của những tàu ngầm Collins cho tới những năm 2050 trong khi những con tàu già cỗi này đã phục vụ từ năm 1996. Ngay khi bắt đầu tái thẩm định thỏa thuận AUKUS, nhiều quan chức Mỹ cũng gây sức ép buộc Úc cam kết sử dụng tàu ngầm hạt nhân lớp Virginia tham gia nỗ lực chiến tranh trong trường hợp xảy ra đối đầu với Trung Quốc ở trong vùng. Tuy nhiên, thủ tướng Anthony Albanese từ chối. Thái độ của ông được đa số người dân Úc hoan nghênh và chỉ trích những đòi hỏi thái quá của đồng minh Mỹ.

Một bộ phận nòng cốt của Công đảng yêu cầu ban lãnh đạo đi xa hơn. Ngày 02/08, Công đảng tại bang Victoria đã thông qua bản kiến nghị mở một cuộc điều tra Nghị Viện về thỏa thuận AUKUS và đình chỉ tài trợ cho liên minh trong thời gian chờ kết luận. Tuy nhiên, theo Hamish McPherson, điều phối viên của nhóm Labor Against War, "đây là một ý tưởng tồi trong khi thỏa thuận là do (cựu thủ tướng Úc) Scott Morrison, (cựu thủ tướng Anh) Boris Johnson và (cựu tổng thống Mỹ) Joe Biden lập ra nhưng từ giờ lại là Donald Trump cầm quyền…".

Chính phủ Úc chỉ còn cách ngồi chờ kết luận tái thẩm định của Mỹ. Nếu chính quyền Trump yêu cầu Canberra có những cam kết có thể xâm phạm vào các quyết định chủ quyền thì chính phủ Úc khó có thể thoát được việc mở một cuộc thảo luận quốc gia về chủ đề vừa phức tạp vừa dữ dội này. Và nếu không đáp ứng yêu cầu của Washington, chưa chắc Canberra đã có tàu ngầm hạt nhân vào năm 2030.

Thu Hằng

****************************

Tàu ngầm năng lượng hạt nhân : Úc đầu tư 8 tỷ đô la nâng cấp xưởng đóng tàu

Thanh Hà, RFI, 14/09/2025

Canberra dự trù đầu tư 12 tỷ đô la Úc, tương đương với 8 tỷ đô la, cho các chương trình nâng cấp cơ sở đóng tàu ngầm sử dụng năng lượng hạt nhân trong tương lai. Thông cáo của chính phủ Úc hôm Chủ Nhật 14/09/2025 cho biết thêm khoản đầu tư này được dự trù cho một chục năm tới đây, nhắm vào cơ sở ở Perth, miền tây nước Úc. Chương trình nằm trong khuôn khổ hiệp định quân sự AUKUS, Canberra đã ký với Anh Quốc và Hoa Kỳ hồi 2021.

Dự án tàu ngầm Aukus. © Ảnh bộ Quốc phòng Anh.

Hãng tin Pháp AFP nhắc lại, việc phát triển các xưởng đóng tàu là một phần trong kế hoạch tái cơ cấu quân đội quy mô lớn nhằm nâng cao năng lực tấn công tầm xa của Úc trước sức mạnh quân sự ngày càng gia tăng của Trung Quốc tại Thái Bình Dương.

Hiện tại Úc không có cơ sở hạ tầng nào để phục vụ tàu ngầm hạt nhân, nhưng đã đề ra mục tiêu trang bị tối thiểu ba tàu ngầm lớp Virginia của Mỹ trong vòng 15 năm tới. Mục tiêu sau cùng là Úc tự chế tạo tàu ngầm.

Khoản đầu tư 8 tỷ đô la Mỹ nói trên được dự trù nhắm vào căn cứ Henderson tại Perth. Họp báo sáng nay bộ trưởng Quốc Phòng Úc, Richard Marles cho biết thêm ông hoàn toàn tin tưởng Washington cũng như Luân Đôn, hai thành viên khác trong liên minh AUKUS, sẽ hoan nghênh quyết định này. Ngoài ra, vẫn theo ông Marles, Washington cũng dự kiến sẽ sử dụng cơ sở đóng tàu Henderson trong công tác bảo trì các tàu ngầm hạt nhân của Mỹ và tổng chi phí để phát triển khu quân sự Henderson có thể lên đến khoảng 25 tỷ đô la Úc.

Úc liên tục tăng cường khả năng phòng thủ trên biển. Tháng 8/2025 Canberra thông báo sẽ trang bị thêm 11 tàu khu trục lớp Mogami do Tập đoàn Công nghiệp Nặng Mitsubishi của Nhật Bản chế tạo, chi thêm 10 tỷ đô la Úc trong 10 năm sắp tới để mở rộng đội tàu chiến trong tương lai. Canberra kỳ vọng nhiều vào chuyển giao cộng nghệ, tự chế tạo tàu ngầm hạt nhân. Gần đây hơn chính phủ Úc thông báo đầu tư vào drone biển Ghost Shark.

AUKUS là một hiệp định đối tác ba bên nhằm tăng cường an ninh cho Anh, Mỹ và Úc. Canberra xem đây là trọng tâm trong chiến lược quốc phòng. Tại Washington, chính quyền Trump hiện đang xem xét lại hiệp ước AUKUS để đảm bảo mối liên minh đó phù hợp với America First.

Báo The Washington Post đưa tin, cách nay hai tuần ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã bí mật trấn an là Washington vẫn theo đuổi liên minh AUKUS với Luân Đôn và Canberra.

Thanh Hà

********************************

"Xét lại" việc cấp tàu ngầm cho Úc : Thêm dấu hiệu về tầm nhìn chiến lược "tình thế" của Mỹ

Thanh Hà, RFI, 12/06/2025

Anh và Úc đang "vô cùng lo lắng" trước việc Mỹ "thẩm định lại" hiệp ước quân sự AUKUS đã ký kết năm 2021. Một trong những mục đích chính của liên minh ba bên này là cam kết Washington trang bị tàu ngầm cho Canberra. Nay bộ Quốc Phòng Mỹ "nghi ngờ về tính thực tế" của hiệp ước quân sự quan trọng được thông qua dưới chính quyền Joe Biden.

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth gặp đồng nhiệm kiêm phó thủ tướng Úc Richard Marles tại Lầu Năm Góc, Washington, Mỹ, ngày 07/02/2025. Reuters - Nathan Howard

Giới phân tích cho rằng khi chuẩn bị rút khỏi AUKUS, một lần nữa Nhà Trắng lại "phản bội các đồng minh" và đây sẽ là một tin vui đối với Trung Quốc.

Trong khuôn khổ liên minh AUKUS, trên nguyên tắc ngay từ năm 2030 Canberra sẽ nhận được 3 trong số 5 tàu ngầm lớp Virginia, sử dụng năng lượng hạt nhân. Kể từ 2030 trở đi, Anh và Úc sẽ hợp tác chế tạo một lớp tàu ngầm thế hệ mới. Dự án trải dài trong 30 năm với tổng chi phí khoảng 235 tỷ đô la Mỹ. Theo báo tài chính Anh Financial Times ngày 11/06/2025 Mỹ đang "rà soát lại" điểm then chốt của thỏa thuận ba bên này, đó là điều khoản về trang bị tàu ngầm cho Úc.

Năm 2021 khi chính thức loan báo liên minh quân sự ba bên Mỹ-Anh-Úc, Washington đã nêu rõ mục tiêu "tăng cường khả năng cho Hải Quân Úc trong bối cảnh hiểm họa Trung Quốc gia tăng". Cũng vì hiệp ước quân sự với Mỹ và Anh Quốc mà Canberra đã hủy hợp đồng với Pháp, trị giá gần 60 tỷ đô la, trang bị tàu ngầm của tập đoàn Naval Group, được thông qua từ 2016. Paris khi đó đã ngậm bồ hòn làm ngọt.

Ngay từ 2021, nhiều phương tiện truyền thông Anh, Mỹ và nhất là của Pháp đã hoài nghi về khả năng chế tạo tàu ngầm của Mỹ, nhưng các lập luận này bị cho là để dèm pha một hiệp định hợp tác "vô cùng to lớn" về phương diện an ninh, quân sự để đương đầu với Trung Quốc.

Hoài nghi về tiềm lực của ngành công nghiệp đóng tàu ngầm Mỹ

Từ nhiều tháng qua đã dấy lên mối hoài nghi về tiềm năng thực sự của nền công nghiệp đóng tàu Mỹ để hoàn thành dự án trang bị tàu ngầm cho Úc trong những thập niên tới. Sự ngờ vực này đã dâng cao đến nỗi bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth phải lên tiếng trấn an.

Trong khi đó, người được chỉ định điều hành công tác "rà soát lại" kế hoạch chuyển giao tàu ngầm cho Canberra là thứ trưởng Quốc phòng Elbrige Colby, không mặn mà với dự án hợp tác ba bên AUKUS. Ông từng nói thẳng là không chắc Úc sẽ huy động tàu ngầm hỗ trợ đồng minh trong trường hợp Hoa Kỳ phải can thiệp vì Trung Quốc xâm chiếm Đài Loan. Đây là lập trường Colby đã viết trên mạng xã hội X từ tháng 8/2024. Quan điểm này đã được nhân vật số 2 của Lầu Năm Góc nhắc lại hồi tháng 3/2025, nhất là trong bối cảnh ở Mỹ ngày càng có nhiều người đặt câu hỏi : Washington có nên trang bị tàu ngầm cho Canberra hay không, nếu Úc không cam kết rõ ràng sẽ huy động những phương tiện đó trong trường hợp nổ ra xung đột vũ trang ở Ấn Độ-Thái Bình Dương.

Những tuyên bố của thứ trưởng Quốc phòng Elbrige Colby được coi như là nhằm chuẩn bị hủy bỏ hay đình hoãn các dự án hợp tác với Úc về tàu ngầm. Nếu như điều đó được kiểm chứng thì sẽ càng làm dấy lên những hoài nghi về tiềm năng của ngành công nghiệp đóng tàu của Mỹ…

Một sự phản bội đồng minh ?

Vẫn theo báo Financial Times, hủy bỏ thỏa thuận tàu ngầm với Úc trong khuôn khổ hiệp ước AUKUS sẽ khai tử một trong những nền tảng chính trong mọi hợp tác an ninh giữa Hoa Kỳ với các đồng minh. Báo Đài Loan Focustaiwan trích lời bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth điều trần trước Ủy ban quân sự của Hạ Viện hôm 10/06/2025 : "Mối đe dọa chính của chúng ta là Trung Hoa cộng sản". Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên Quân Hoa Kỳ, tướng Dan Caine, đánh giá "Bắc Kinh đang chuẩn bị cho một cuộc chiến ở Ấn Độ-Thái Bình Dương". Những tuyên bố này củng cố thêm lập trường của Tư lệnh Lực lượng Ấn Độ-Thái Bình Dương Samuel Paparo hồi tháng trước.

Do vậy, theo lời thượng nghị sĩ đảng Dân Chủ Mỹ Jeanne Shaheen, nếu chính quyền Trump phá vỡ liên minh AUKUS, Bắc Kinh chắc chắn "sẽ vỗ tay reo mừng" nhưng chữ "tín" của nước Mỹ đối với các đồng minh thân cận thì sẽ bị hủy hoại. Vào lúc Trung Quốc càng hung hăng thì Hoa Kỳ như muốn tháo gỡ dần những mối quan hệ ràng buộc giữa Washington với các đồng minh ở Châu Á-Thái Bình Dương.

Bộ trưởng Quốc phòng Úc Richard Marles ngày 12/06/2025 đã phải tuyên bố rằng ông vẫn tin tưởng vào liên minh quân sự ba bên đã ký kết với Hoa Kỳ và Anh Quốc từ 2021, như thể ông không dám nghĩ là ngay cả trên vấn đề an ninh, đối với Washington "không có gì là vĩnh viễn". 

Thanh Hà

******************************

Mỹ, Anh, Úc ký thỏa thuận về trao đổi thông tin, thiết bị về tàu ngầm hạt nhân

Chi Phương, RFI, 12/08/2025

Hôm nay, 12/08/2024, Bộ Quốc phòng Úc thông báo đã ký thêm một thỏa thuận về trao đổi thông tin bí mật và vật liệu hạt nhân với đồng minh Hoa Kỳ và Anh, trong khuôn khổ thỏa thuận AUKUS. Đây được cho là một bước quan trọng cho phép Úc có thể sớm trang bị cho hải quân nước này các tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân, nhằm kiềm chế ảnh hưởng của Trung Quốc tại Nam Thái Bình Dương.

Trong khuôn khổ hợp tác ba bên AUKUS, thủ tướng Anh Rishi Sunak (phải), tổng thống Mỹ Joe Biden (giữa) và thủ tướng Úc Anthony Albanese (trái), họp báo tại căn cứ hải quân ở San Diego, Hoa Kỳ, ngày 13/03/2023. AP - Stefan Rousseau

Thông cáo của bộ trưởng Quốc phòng Úc, Richard Marles nêu rõ "tàu ngầm là một mắt xích quan trọng đối với năng lực hải quân của Úc, mang lại lợi thế chiến lược trong việc giám sát và bảo vệ hàng hải" của Úc. "Các tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân tương lai của Úc sẽ đáp ứng các tiêu chuẩn cao nhất của hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân".

Theo thỏa thuận, các vật liệu hạt nhân "nhạy cảm", sẽ được chuyển từ Hoa Kỳ hoặc từ Anh dưới dạng "các khối năng lượng hoàn chỉnh được hàn kín". Phía Úc sẽ phải lưu trữ và xử lý nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng và chất thải phóng xạ liên quan, cũng như chịu trách nhiệm pháp lý về các rủi ro hạt nhân.

Trong tương lai, các tàu ngầm được phát triển theo thỏa thuận này sẽ được đóng tại Osborne, miền nam Úc, sử dụng các khối năng lượng hàn kín, không cần phải tiếp nhiên liệu trong suốt vòng đời của tàu ngầm.

AFP cho biết loại tàu ngầm này sẽ có khả năng tàng hình tốt hơn và trên hết là khả năng tự chủ về năng lượng cao hơn so với các tàu ngầm thông thường. Hạm đội tàu ngầm của Úc hiện đã cũ kỹ, và chạy bằng diesel và điện, có nhiều thiếu sót trong thiết kế.

Thỏa thuận AUKUS đã bị Trung Quốc chỉ trích kịch liệt. Hồi tháng 4/2024, trong chuyến thăm Úc, ngoại trưởng Vương Nghị đã cảnh báo rằng thỏa thuận tàu ngầm hạt nhân của Anh-Mỹ-Úc đặt ra rủi ro về phổ biến hạt nhân, đi ngược lại hiệp ước cấm vũ khí hạt nhân trong khu vực.

Chi Phương